электронная версия
ISSN 1829-5351
Республика Казахстан

Образование не имеет точки насыщения


 Актуальная проблема:

Тема  номера

в текущем номере

Тема номера:

 





 

 

№ 6 (167) август 2017


Мұғалімнің кәсіби біліктілігін дамыту мәселелері

ЖҰРЫНТАЕВА С.Б., Педагогикалық шеберлік орталығының Көкшетау қаласындағы филиалының маманы


Қазіргі әлемде көз ілеспес жылдамдықпен, бүкіл ғаламды шарпып келе жатқан жаһандану үрдісі әлемдік бәсекелестікті барынша күшейте түскені баршаға мәлім. Біздің елімізде экономика, саясат, қоғамдық өмірдегі өзгерістер бойынша алға қойған бағыты қоғамның барлық институттарында болатын өзгерістерге әкеледі.

Қазақстан Республикасының орта білім беру жүйесі дамуының мемлекеттік тұжырымдамасында «Кез-келген білім бағдарламасының табысты орындалуы мұғалімге байланысты. Оның кәсіби шеберлігі нысаналы бағдарламаны да, оқу жоспарын да биік деңгейде жүзеге асыруға ықпал ете алады, ал кәсіби дәрменсіздігі істі құлдыратады...» делінген (1). Ал жаңартылған жүйеде адамзаттың саяси және рухани көзқарастарының өзгеруі болашақ қоғам мүшесінің тұлғасына және мұғалімдердің кәсіби дайындығына жаңа талап қоюды қажет етеді.

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Занының 5-тарауындағы 41-бапта «педагог қызметкерлер өз біліктілігін арттыруға міндетті» деп көрсетілген (2). Демек, жаңаша білім беру – жаңа білім мен дағдыны меңгерген, шығармашылық қабілеті жоғары, дербес ізденіс нәтижесінде елеулі мәселелердің шешіміне қол жеткізетін, ойлау қабілетімен ерекшеленетін тұлғаны қалыптастыруды көздейді.

Білім – адам сапаларының өзгеруін басқаратын үрдіс болғандықтан, ол педагогикалық мамандықтың кәсіби біліктілік қабілеттерін дамытуға бағытталады. Сондықтан «адамды» өмір сүру барысында өзгеруге әлеуеті жететін ашық жүйе деп қарастырғанымыз жөн. Ол белгілі бір саладағы маман болғандықтан, «адам- ды» – маман тұрғысынан қарау «біліктілік» ұғымына шығарады. Біліктілік – бұл білімді меңгерудегі, тәжірибиедегі білімділікті, құндылықты бейнелейтін жалпы қабілеттілік.

Зерттеушілердің пікірінше, кәсіби біліктілік – ол қандай-да бір белгілі еңбек сапасы және белгілі бір күрделі орындалуына жұмыскердің кәсіби дайындық деңгейі. Кәсіптілік – ол тек қана мамандықты шебер игеру ғана емес, онымен қоса кәсіби дағдыларға ие болуы, өзіндік кәсіби сана болуы, жауапкершілік және кәсіби жауапкершілік сезімнің болуы. (3) Ал мұғалімдердің білімін жаңғырту олардың кәсіби біліктілігін ұдайы жетілдіріп отыру жолымен жүзеге асырылуы тиіс. Зерттеушілердің басқа пікіріне сүйенетін болсақ, «өздігінен кәсіби біліктілігін жетілдіру – бұл адамның барлық рухани және физикалық күштері қатысқан тұлғаның ең жоғарғы өзін-өзі жетілдіретін көрсеткіші;бұл шығармашылық іс-әрекеттің түрі». Осыған орай, педагогтардың өздігінен кәсібилігін жетілдіру кезеңдеріне тоқтала кетсек.

І кезең. – таңдайтын. Бұл кезең өз бетімен жұмыс істеуге белгілі бір бағытты қарастырады;

ІІ кезең – үйрететін. Бұл кезеңде педагог таңдап алған өзекті мәселе бойынша әдістемелік әдебиеттермен жұмыс жасау.

ІІІ кезең – практикалық Бұл кезеңде эксперимент жасау, жұмыстың жаңа әдістерін қолдану. ІV кезең – теорияны ұғып, жинаған педагогикалық дәлелдерді жалпылау және талдау. V кезең – қорытынды бақылаулы. Бұл кезеңде педагог өзінің нәтижелерін белгілейді.

Зерттеулерді талдап отырсақ, табысты педагогикалық қызмет жасау үшін алуан түрлі жолдарын таңдап алуға болатыны айқын байқалады. Мұғалім өмір бойы оқуда, ізденісте болуы шарт. Ол – кәсіби міндет. Себебі, білім саласына түсіп жатқан жаңа ақпарат маманнан белсенді қабылдауды және оны іс-тәжірибеде қолдана білуді талап етеді. Тіпті біліктілікті көтеру, жаңа талаппен, жаңа шартпен өзіндік қабілетін арттыру негізгі стратегиялық міндет те деп айтуға болады. Бүгінгі күн мұғалімнің біліктілігін арттыруды жалпықоғамдық мәселе ретінде қарастыру қажеттігі туған кезең. Себебі білімді тереңдету, молайту, жетілдіру, арттыру жеке басы үшін ғана емес, қазіргі қоғамға қажет әрекет деп қабылдауымыз керек. Бұл мұғалімнің өз қызметінде табысқа жетуін ғана көздемейді, оның аясын одан әлдеқайда кеңірек қарастырған жөн. Мұғалімнің кәсіби білігі оның практикалық қызметінде іске асырылады, сондықтан ол, оның жалпыпедагогикалық, әдістемелік біліктілігімен, дағдысымен тығыз байланысты. Білім жүйесі мұғалімдерден кәсіби шеберлікті, сан қырлы шығармашылықты, өзін-өзі басқару, өзін-өзі ұйымдастыру жағдайындағы біліктілікті қажет етеді. Ал біліктілік тәжірибені жетілдіру барысында қалыптасады. Кәсіби дамуда педагогтың кәсіби өзіндік даму мен өзіндік білім алу жолы ерекше деп те айтуға болады. Әр педагог өзін іштей үнемі оқуға, ізденуге итермелеп, дайындап оты- ру керек. К.Д. Ушинский айтқандай, «мұғалім өзінің білімін үздіксіз көтеріп отырғанда ғана мұғалім, оқуды, ізденуді тоқтатысымен оның мұғалімдігі де жойылады» (4). Өмірдің өзі педагогтың алдындағы күн тәртібіне педагогикалық білім берудің үздіксіздігі мәселесін қойып отырған жөн.

Бүгінгі күні ұстаздық – бұл ең мықты мамандықтардың бірі болып табылатындықтан мұғалім маманы кәсіби дәрежесін көтеріп, білімдерін үздіксіз жетілдіруде оқыту семинарлар, дөңгелек-үстелдер, тренингтер, вебинарлар, онлайн түрде арнайы семинарлар, әріптестерімен алмасу алаңы және біліктілікті арттыру курстарының әсері мол. Біліктілікті арттыру курстары арқылы мұғалімдерді оқытуда оқытушы жетекшілік, бағыт берушілік, ұйымдастырушылық, түзетушілік әрекеттерді атқаруы керек. Ең алдымен мұғалімнің өзі өз өзгерістерінің мәнін ашып алып, жаңартылған білім беру мазмұнын терен түсініп, оқытудың жаңа амалдары мен жаңа әдістемелерімен қарулануы абзал. Кәсіби даму үрдісінде педагог әріптестерімен тәжірибе бөлісу үстінде белгілі жетістікке қол жеткізіп, өз оқыту деңгейінің жоғарлауына мүмкіндігі болады. Оған дәлел ретінде өз тренерлік қызметімнен мысал келтіргенді жөн көріп отырмын. Себебі, жаңартылған білім беру мазмұнын іске асырмас бұрын, елімізде осы үлкен реформаны жүзеге асыру үшін, ең алдымен тренерлерді сапалы түрде оқытып дайындады. Ал содан соң, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ-мен және «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ-мен бірлесе отырып, 2016 жылдан бастап Қазақстан Республикасында орта білім мазмұнын жаңарту аясында еліміздің педагогтарыңың біліктілігін арттыру курсын өткізуге кірісті. Бұл мұғалімдердің кәсіби біліктілігін арттыруына жұмыс жасалып жатқанына тағы бір дәлел деп айтуға болады. Курс барысында мұғалімдер мұғалім – оқушы, оқушы – мұғалім және оқушы-оқушы рөлдерін кезектесіп орындады. Мұғалімдер жұптық, топтық жұмыс істеу кезінде жаңартылған білім беру бағдарламасының ерекшеліктерін ескере отырып, көптеген практикалық жұмыстар арқылы, коммуникативтік және зерттеу дағдыларын дамыту әдістері мен тәсілдерін талқылап, баға лаудың маңызды аспектілерін қарастырды. Мұғалімдер, өз кері байланыстарында, осындай форматта жүргізілген курс, олардың кәсіби өсуіне көп әсер тигізгені жөнінде дәлелдеме келтіре отырып, ризашылығын білдірді. Себебі, ұстаз оқыту барысында оқушыларға сапалы білім беруге, олардың ішкі сезімін терең түсінуге, түрлі жағдаяттарды шешуге дайын болу керек. Өйткені, тұлғаның қалыптасуы ұстаздан басталады. Білім саласындағы түбегейлі өзгерістер ұстаздан үлкен жауапкершілікті талап етеді. Ол дегеніміз – кәсіби біліктілігі жоғары деңгейде көрініс табуы. Жаһандану заманында жас ұрпақтың жаңаша ойлау қабілетін, белсенділігін арттыру, білімге деген құштарлығын ояту, өмірінде оны қолдана білу, өздігінен білім алатын, жанжақты ізденетін, алдағы өмір жолын өзі болжай алатын тұлға тәрбиелеу – ұстаздың қолында. Бүгінгі күн-білім беру мазмұнына, оқушы мен педагог тұлғасына және қызметіне деген көзқарастардың түбегейлі өзгеріске бет бұрып отырған кезеңі. Бұл дегеніміз – білім берудің жаңартылған мазмұнына өту-инновациялық технологияларды игерген, тәжірибелік іс-әрекет үстінде даңғыл жол салуға икемді, шығармашыл педагог-зерттеуші мұғалім болуын талап етеді. Қазіргі заман мұғалімі – информатор, бақылаушы, тексеруші, ізденуші, технолог, өнертапқыш, шығармашылықпен жұмыс істейтін жаңашыл болу. Жаңашыл мұғалім – жаңалықтың жаршысы болуға ұмтылыс жасайтын, әлеммен бірге өзгеруге және білім саласына өзгеріс енгізуге дайын, үздіксіз ізденетін, еңбекқор жан. Аталған дәрежеге жету үшін мұғалім тек қана өз пәнін біліп қоймай, жеке тұлғаға бағытталған тиімді педагогикалық тәсілдерді қолданып, өз тұлғасы мен кәсібилігін одан сайын жетілдіруге дайын болу керек. Бүгінгі мұғалімді жаңа білім алу шыңына шарықтататын үнемі үзіліссіз оқу. Заман талабы – білімді, білікті, өздігінен тығырықтан шығар жол таба білетін іскер адам тәрбиелеуді қажет етіп отырғандықтан мұғалімнің мақсаты – өз тәжірибесіне өзгеріс енгізу. Өзгеріс енгізу – өз жұмысымыз жайлы ойлану, саралау, зерттеу, кәсіби біліктілігін арттыру. Осыған орай жаңа ғасыр мұғалімдері де талапқа сай болып, сапалы әрі сан алуан салиқалы тәрбиелік – білімділік қызметтерді ойдағыдай атқара білгенде ғана ұстаздық мақсатына жетеді. «Білімсіз» дәрігердің бір қатесі бір адамның өміріне балта шапса, ал «білімсіз» ұстаз бірнеше адамның миын улайды дегендей, біз ұстаздар қауымы, алдымызда отырған әрбір шәкірттің болашағына үлкен жауапкершілікпен қарауға тиіспіз. Яғни, жаңа заман талабына сай сыни тұрғыдан ойлай білетін, алған білімін өмірде тиімді пайдалана білетін, дұрыс қолдана білетін және өзіндік дәлелі, сенімі бар, ынталы, тәрбиесі ұлттық мәдениетімізге сай, өз ойын еркін жеткізе білетін тұлға тәрбиелесек, еліміздің болашағы жарқын болатынын сеніммен айтуға болады.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

1. Бастауыш сынып мұғалімдеріне арналған критериалды бағалау бойынша нұсқаулық. Оқу әдістемелік құрал. – Астана: «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ, 2016

2. Мұғалімге арналған нұсқаулық. – Астана: «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ, 2012

3. Қазақстан Республикасында орта білім мазмұнын жаңарту аясында қазақ тілінде оқытатын мектептердің бастауыш сынып мұғалімдерінің біліктілігін арттыру бағдарламасы. – Астана: «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ Педагогика лық шеберлік орталығы, 2015

4. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 24 қазандағы № 487-ІV Заңы


Білім беру мазмұнын жаңарту жолдары

СЫЗДЫКОВА А.И., Басқару және білім сапасы кафедрасы, аға оқытушы «Өрлеу» БАҰО» АҚ филиалы Қарағанды облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты Қарағанды қ.


Бүгінгі күн – білім беру мазмұнына, оқушы мен педагог тұлғасына және қызметіне деген көзқарастардың түбегейлі өзгеріске бет бұрып отырған кезең. Бұл жөнінде Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев өз сөзінде: «Біз қазір «білім-ғылым-инновация» атты үштік үстемдік құратын постиндустриялық әлемге қарай бағыт алып барамыз», – деген еді. Қазақстанның әлемдік үрдістерге кіруі, дамыған елдердің стандарттарына деген ұмтылысы білім беру жүйесінің жаңа сапалық деңгейге өту қажеттілігін арттыруда. Осыған орай, қазіргі кезде білім беру жүйесінде жасалып жатқан реформалар барлық деңгейлердегі білім мазмұнын жаңартуға және өсуден тұрақты даму кезеңіне өтуге бағытталған.

«Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев «Бүгінде халықаралық стандарттар негізінде Назарбаев Университеті мен Зияткерлік мектептер табысты жұмыс істеуде. Олардың тәжірибесін бүкіл қазақстандық білім беру жүйесіне таратып, барлық білім беру мекемелерін солардың деңгейіне тарту керек» деп атап өтті [1].

Орта білім мазмұнын жаңарту «бүкіл өмірге жарамды білім алу» тұжырымдамасынан «өмір бойы білім алу» қажеттігіне көшуге; тілалғыштықтан бастамашылдыққа; білімнен құзыреттілікке ауысуға бағытталған. Ол көптеген дағдыларды қалыптастыра отырып, құндылықтардың негізінде оқу мақсаттарын оқу нәтижесіне айналдыруды көздейді.

«Қазақстан жолы-2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ стратегиясында» еліміздің Президенті Н. Назарбаев былай атап өтті: Орта білім жүйесінде жалпы білім беретін мектептерді Назарбаев Зияткерлік мектептеріндегі оқыту деңгейіне жеткізу керек. Мектеп түлектері қазақ, орыс және ағылшын тілдерін білуге тиіс. Оларды оқыту нәтижесі оқушылардың сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдау машығын игеру болуы тиіс» [2].

Айта кететін болсақ, бүкіл әлемде білім беру жүйелерінің келешек ұрпаққа қандай білім беретіні туралы мәселе қайта қаралуда. Осы мәселе аясында «Балалар ХХІ ғасырда табысты болу үшін нені үйренуі керек?» және «Оқытудың тиімді әдістері қандай?» деген сияқты негізгі сауалдар туындайды. Бұл сауалдар білім беру бағдарламасымен және білім беру бағдарламасын жүзеге асыруда пайдаланылатын педагогикалық әдістемелермен тығыз байланысты. Сондай-ақ, оқушылар оқу арқылы мәдени, эмоционалдық, зияткерлік, әлеуметтік және рухани жағынан даму мүмкіндігіне ие болады. Оқу оқушылардың жаңа білімді меңгеруіне де, сондай-ақ алған білімін әрі қарай дамытуына да мүмкіндік береді.

Яғни, білім беру бағдарламаларын жаңартудың басымдықтарына тоқтала кетейік. Табысты болу үшін оқушыларға білім қандай қажет болса, дағды да сондай қажет деген ойдың жақтастары көбейіп келеді. Бұл оқушылардың ақпаратты еске сақтап, алған білімдерін ұғынуын, түсінуін және әртүрлі салада қолдана білуін талап етеді. Білімді дәл осылай қолдану оқушыларға ХХІ ғасырдың дағдысы деп жиі айтылып жүрген кең ауқымды құзыреттілікті меңгеруге мүмкіндік береді.

Сол себепті Қазақстанда қазіргі кезде жаһандық проблемаларға жауап бере алатындай деңгейдегі ұлттық мән мәтіндегі жұмыстар атқарылуда. Білім беру бағдарламаларының, бағалаудың, оқулықтардың және педагогиканың ұлттық стандарттарымен байланысты өзекті білім беру құндылықтары мен мақсаттар мектеп оқушыларының жалпы жетістіктерін арттыруды, сондай-ақ инновациялар мен озық тәжірибелерге қол жеткізу үшін, ұлттық сәйкестікті мектеп бағдарламасы арқылы растау мен іске асыру үшін және барынша ауқымды халықаралық тәжірибемен өзара әрекеттесу үшін қажетті дағдыларды дамытуды қамтиды.

Жаңартылған білім беру бағдарламасы мен бағалау жүйесін енгізу аталған міндеттерді шешу үшін қабылданған шаралардың бірі болып табылады. Жаңартылған білім беру бағдарламасының ең негізгі мақсаты білім алушылардың оқу нәтижелерін жетілдіру болып табылады. Осы жағдайда оқушының білімі мен дағдыларын тиімді дамыту үшін мұғалім не істеуі қажет?

Мұғалімдердің пайдаланатын оқыту тәсілдері (яғни, педагогикалық әдістемелер) оқушыларды оқытудың ең жоғары стандарттарын қамтамасыз ету үшін маңызды. Хэтти (2011) білім беру шараларының оқушыларға әсерін талдау үшін жүргізілген 60155 педагогикалық зерттеу аясында 9000-нан аса метаталдау әдісін пайдаланды [3]. Олар алдында қол жеткізген жетістіктерден кейін оқушылардың алға жылжуына мұғалімдердің педагогикалық шеберлігі айтарлықтай септігін тигізетінін дәйекті түрде көрсетті. Мұғалімдер пайдаланатын әдіс-тәсілдер оқудың тиімділігіне елеулі әсерін тигізеді. Педагогикалық әдістемелерді жетілдірмей тұрып, білім беру бағдарламасын өзгерту білім беру стандарттарына қатысты реформалау шараларының мүмкіндіктері мен нәтижелілігін төмендетеді.

Педагогиканың барлық осы аспектілері сындарлы оқыту теориясымен үйлеседі. Сындарлы оқыту тәсілдері білім берудің «дәстүрлі» әдістерімен салыстырғанда, оқыту кезінде жоғары нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Сындарлы оқыту тәсілдері оқушылардың алдыңғы білімдерімен ұштастыра отырып, жаңа білім алуы туралы тұжырымдамаға негізделеді. Бұл жерде ең маңыздысы: оқушылардың алдыңғы алған дағдылары жаңа дағдыларды меңгеруге үлкен ықпалын тигізеді, ал егер ол ескерілмесе, онда білім тереңге бармай, үстірт меңгерілген таяз білім болмақ. Мұндай үстірт білім оқушыға қазіргі әлемде жетістікке жету үшін қажетті сын тұрғысынан ойлау, рефлек- сия және басқа да дағдыларын, алған білімін қолдануына кері әсерін тигізеді. Оқушылар білімді толықтай меңгеру үшін ақпаратты енжар қабылдамай, сабаққа белсенді қатысуы керек. Оқушылардың алған білімдерімен жұмыс істеуге, оны әрі қарай өңдеп, өз дағдыларын арттыруға мүмкіндік беретін жаттығуларды орындауға мүмкіндіктері болуы аса маңызды болып табылады

Терең зерттеу мұғалімдердің оқушылардың алған білімдерін алдыңғы білімдерімен ұштастыра отырып, пайдалануын бақылау дағдыларына сүйенеді. Бұл үдеріс әр оқушының жеке дағдысы мен қабілеттеріне байланысты әртүрлі мәнге ие. Сол себепті мұғалімдер әр оқушы үшін оқу үдерісінің келесі қадамдарын анықтап, әрі қарай ілгерілеуіне септігін тигізу үшін жекелеген оқушыларды үнемі бағалап отыруы керек. Оқудың келесі қадамдарын анықтау үшін ақпаратты бақылау және пайдалану соңғы 20 жыл ішінде халықаралық деңгейде танылды және метаталдаудың көмегімен білім беру шараларының табысты түрлерінің бірі ретінде танылды (Блэк және Уильям, 1998) [4].

Сонымен, оқыту үдерісі үздік халықаралық тәжірибемен келісілген оқудағы сындарлылық, тұлғаға бағдарланған тәсілдермен байланысты оқыту әдістерін дамытуға бағытталады. Білім беру бағдарламасының аясында мұғалімдер үшін белсенді оқытудың стратегиялары енгізілген, мысалы белсенді талқылаударды ұйымдастыру және қатысу, жоспарлау және бағалау бойынша қызмет, топтарда оқыту және ықшамсабақ, мұғалімдер осыны пәндік бағдарлама шеңберінде оқытудың мақсаттарына жету үшін өз сабақтарында пайдалана алады.

Қорыта келе, Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңының 5-тарауындағы 41-баптың 1-бөліміндегі «педагог қызметкерлер өз біліктілігін арттыруға міндетті» деп көрсетілуі [5], «Қазақстан – 2030» стратегиялық бағдарламасында Елбасының «біз балаларымызға өзіміздің жақын және алыс көршілерімізбен достық қарым-қатынасымызды мұра етіп қалдыруымыз керек» деген сөзі бүкіл ағартушы қауым ал- дында оқу-тәрбие үрдісіне жаңа педагогикалық технологияларды енгізу арқылы оқушылардың білім сапасын арттыру, шығармашылық қабілетін дамытуды өзекті мәселелер етіп енгізіп отырғаны белгілі. Мектеп – еліміздің халыққа білім беру жүйесінің күрделі тармағы. Еліміздің жарқын болашағы, мектеп болашағы – ұстаздардың ізденісінде, балаларға деген сүйіспеншілігінде, кәсіптік деңгейіне байланысты екендігінде. Шындығында мұғалімнің алдында оқушыларға білім мен тәрбие беруде үлкен жауапкершілік тұр. Әрбір оқушыны оқытып тәрбиелеуге байланысты мәселелерді өздігімен және шығармашылық ынтамен шешуге қабілетті жаңашыл мұғалім керек.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, Астана қ., 2012 жыл, 27 қаңтар //http: // adilet. zan. kz/kaz/docs/ K1200002012#z0

2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2014 жылғы 17 қаңтар. «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» // http: //adilet. zan. kz/rus/search/docs/dt

3. Хэтти, Дж.. (2011). Visible Lear ning for Teachers: Maximizing Impact on Learning [Мұғалімдерге арналған көзге көрінетін оқу: оқудың ықпалын арттыру]. Routledge, London

4. Блэк П. және Уильям Д. (1998). Inside the black box: Raising standards through classroom assessment [Қара жәшік ішін де: сын ып жұмысын бағалау арқылы стандарттарды арттыру]. Phi Delta Kappan, 80 (2), 139-148

5. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 24 қазандағы № 487- ІV Заңы

 


Критериалды бағалау – сапалы білім өлшемі

СӘТТІБАЕВА Р.М. «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы АҚ филиалы Қарағанды облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институтының аға оқытушысы Қарағанды облысы, Қарағанды қаласы


Қазіргі таңда Қазақстанда әлемдік білім беру кеңістігіне кіруге бағытталған жаңа білім беру жүйесі құрылуда. Білім беру парадигмасының орын алмасуы: жаңа мазмұн, өзгеше жағдай, өзгеше қарым-қатынас, өзгеше педагогикалық менталитет қалыптасуда. Білім беру мазмұны жаңа ақпарат алмасу, ғылым мен нарық практикасындағы проблеманы шығармашылық түрде білім беру процесінде жеке тұлғаға бағытталған дағдылармен байытылуда. Заман өзгерген сайын қоғамда түрлі өзгерістер мен жаңа бастамалар пайда болып, «ескінің» жаңа түрге енетіні, инновациялар мен ғылыми жаңалықтардың көрініс табатыны айқын. Сол жаңашылдықтың негізі ретінде білім мен ізденістің, жаңа бағыт пен шығармашылықтың сабақтастығы орын алуда.

Бүгінде заманауи талаптар негізінде туындаған білім саласындағы жаңа бағыттардың бірі – критериалды бағалау болып отыр. Ол білімнің мақсаты мен мазмұнына сәйкес келетін, оқушылардың оқу-танымдық біліктілігін қалыптастыруға себепші болатын, айқындалған, ұжыммен шығарылған, білім процесінің барлық қатысушыларына алдын ала белгілі критерийлермен оқушылардың оқу жетістіктерін салыстыруға негізделген процесс.

Бұл үдерісті іске асыру үшін қалыпты емес жағдайда жұмыс істей алатын, технологиялық ұйымдастырылған білім беру процесін түсінетін, жаңа рөлді қабылдай алатын педагог болуы қажет. Ол үшін педагог жаңашылдыққа дайын болуы керек екені белгілі. Білім – мәңгілік ізденіс, өйткені ол ешқашан таусылмайтын бұлақ. Осы жолда жас буынның болашағы жарқын, еліміздің келешегі кемел болатындай заманауи талаптардың бір жүйеге енуі, оның жүзеге асуы, басым бағыттарының болғаны білім берудің бағдаршамы болатыны айқын мәселе.

Білім беру мазмұнын жаңарту аясында критериалды бағалауды мектептерге енгізудің мақсаты оқыту сапасын жоғарлатудан, мектеп оқушыларының білімін халықаралық стандартқа сәйкестендіруден туындап отырғанын білеміз. Білім беру жүйесіндегі критериалды бағалаудың басты ерекшелігіне тоқталатын болсақ алдын ала ұсынылған бағалау шкаласы, бағалаудың әділдігі, оқушының өзін бағалауына мүмкіндіктің берілуі. Критериалды бағалау – оқушының оқу нәтижелерін білім беру мақсаттары мен мазмұнына сәйкес келетін, білім беру үдерісіне қатысушылардың (оқушы, мектеп әкімшілігі, ата-аналар, заңды тұлғалар және т. б.) барлығына алдын ала таныс, ұжым талқысынан өткен, нақты анықталған өлшемдер арқылы оқушының оқу жетістіктерін салыстыруға негізделген үдеріс.

Критериалды бағалау жүйесінің тиімділігі:
- заман талабына сай бәсекеге қабілетті, білімді, іскер, ойлау жүйесі дамыған, логикалық тұжырым жасауға бейім, еркін ойлай алатын жеке тұлғаны қалыптастырады;
- оқушымен жеке жұмыстар жүргізу арқылы білім дәрежесін, ой-өрісін әрі қарай дамытады;
- оқушылардың білім сапасын арттырады;
- оқушының тұлғалық бағытын белсенді позициясына бағыттауға мүмкіндік беретін бірден-бір бағалау жолы;
- тұлғаны өзіндік жауапкершілікке, тұғырлы нәтижеге, бағытқа жеткізетін, шығармашыл бағалау жүйесі.

Бүгінгі таңда жаңартылған білім беру бағдарламасына сәйкес оқушылар білімі қалыптастырушы және жиынтық бағалау негізінде бағалануда. Қалыптастырушы бағалау – оқыту үшін бағалау, жиынтық бағалау – оқытуды бағалау болып табылады. Қалыптастырушы бағалау – бұл білім алушылардың оқудың қандай сатысында тұрғанын, қандай бағытта даму керек және қажетті деңгейге қалай жету керек екендігін анықтау үшін оқушылар мен мұғалімдердің қолданатын мәліметтерді іздеу мен түсіндіру үрдісі. Жалпы қалыптастырушы бағалау сабақ жүйесінде жеке қарастырылмайтын, сабақпен қатар жүретін үрдіс. Қалыптастырушы бағалаудың (оқыту үшін бағалау) маңызы – білім беруді, әдістерді және осы мүмкіндіктерді іске асыру түрлерін жақсарту, мақсаты – оқытудың қиындықтарын анықтау, оқыту бағдарламасының мазмұнын және білім беру стилін білу, болжау мен сұрыптау, жетістікке жеткендігін көрсететін кері байланыс.

Бағалаудың мәні – бақылау, алынған мәліметтердің интерпретациясы, бұдан арғы іс-әрекеттерді анықтау үшін қолданылуы мүмкін шешімдерді қорытындылау. Ол оқушының жаңа сабақты, тарауды қалай меңгеріп жатқандығын жүйелі түрде бақылап, қадағалап оты- ру. Жиынтық бақылау жұмысына дейінгі оқушының білім деңгейін қалыптастыру, дамыту, жетілдіру. Қалыптастырушы бағалау жұмысы сабақтың толық бөлігін қамтуы міндетті емес. Ол сабақтың басында, сабақтың ортасында, сабақтың соңғы бөлігінде жүргізіледі. Уақыт көлемі тапсырма деңгейіне сәйкес 5-10 минут болуы мүмкін. Сабақ барысында қалыптастырушы бағалаудың формальді, формальді емес әдістерін тиімді әрі жүйелі қолдануы қажет. Формальді бағалау әдісі нақты оқу мақсатына негізделіп жүргізіледі. Дескрипторлар мен бағалау критерийлері тапсырмаға сай құрылып, оқушы білімінің нәтижесі ауызша немесе жазбаша түрде «мақсатқа жетті», «талпынады» деген бағалау түрі бойынша қорытындыланады. Осы орайда критериалды бағалаудың артықшылықтарына тоқталсақ оқушылар нәтижені талдау үшін бағалау критерийлерін білуге, түсінуге, рефлексияға қатысуға, яғни өзін және өз достарын бағалауға, нақты тапсырмаларды орындауда өз білімдерін қолдануға, ойларын еркін жеткізе білуге, сын тұрғысынан ойлай білуге дағдыланады, қалай оқу керектігін пайымдайды.

Критериалды бағалау мұғалімдер үшін де сапалы нәтиже алуға ықпал етеді критерийлерді құрастыруға, өз жұмысын талдап, жоспарлау үшін ақпарат алуға, оқу үрдісінің сапасын жақсартуға, әрбір оқушының жеке ерекшеліктерін ескере отырып бағалаудың әр түрлі тәсілдері мен құралдарын қолдануға, оқу бағдарламасының мазмұнын жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізуге мол мүмкіндік береді. Ақпараттың сенімділігі мен дұрыстығы мұғалім өткізетін жиынтық бағалаудың негізгі ұстанымы болып табылады. Сенімділік оқушының оқу үлгерімі туралы шынайы және толық ақпарат беру дәрежесін білдіреді, ал дұрыстығын бағалау үшін маңызды және түбегейлі болып табылатын барлық тұстарды бағалауды талап етеді.

Критерийлер оқу тапсырмасының дұрыс орындалу жолдарының айқын, нақты көрсетілген көрсеткіштерінен тұрады, ал сол көрсеткіш бойынша бағалау – оқушының белгіленген мақсатқа қаншалықты жеткендігінің дәрежесін анықтау. Оқу мақсаттары оқушы бойында осы дағдылардың қалыптасуына негізделген. Сабақтарда белсенді іс-әрекеттерді, топтық жұмыстарды ұйымдастыра отырып, оқушыны білуге жетелеу, ұмтылдыру мұғалімнің кәсіби шеберлігін қажет етеді. Сондықтан әр мұғалім өз сабақтарында қалыптастырушы және жиынтық бағалау тапсырмаларын тиімді әдістерді пайдалана отырып нақты құру жақсы нәтиже бермек.

Мұғалімнің кәсіби құзіреттілігі оның шығармашылық жұмыстарынан көрінеді. Оқушының білім алудағы жоғары белсенділігін қалыптастыру үшін оқытудың әдістері мен тәсілдерін дұрыс қолдану – оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытудың ең басты құралы болып табылады. Мұғалімінің шеберлігі, яғни шығармашылық пен жауапкершілікті ұштастырып сабақ өтуі, бұл заман талабынан туындап отырған мәселе. Жоғары деңгейде сабақ беретін оқытушының алдынан шыққан оқушы – өмір айдынындағы өз жолын адаспай табатын азамат болып қалыптасады. Болашақтың бәсекесіне қабілетті XXI ғасыр шәкіртін тәрбиелеу білім беру саласының еш назарынан тыс қалған емес. Еліміздің жарқын болашағы, әрбір мектептегі оқушылардың болашағы біздің ұстаздардың ізденісіне, балаларға деген сүйіспеншілігіне, кәсіптік деңгейіне байланысты екенін түсіне отырып, біліммен тәрбие беруде қоғам сұранысына сай тұлғаны қалыптастыру міндеттері тұр. Сондықтан осы міндеттерді шешуде жаңашыл педагогтер оқушының жеке тұлғалық құзыреттіліктерін, оның шығармашылық қабілеттері мен бейімділіктерін, өздігімен ойлауқабілетін дамыту арқылы білім беруде нәтижеге жетуге ұмтылуы қажет.

Соған сай ұстаз – ізденімпаз ғалым, нәзік психолог, тынымсыз еңбеккер, ортаның ұйтқысы, жан-жақты, шебер, гуманист, өз елінің белсенді патриоты болғанда ғана жоғарғы мәдениетті, жан-жақты дамыған, шығармашылығы жоғары жеке тұлғаны қалыптастырып, тәрбиелейтініміз айқын болмақ

Білім беру үрдісінде мұғалім оқушының белсенді таным қызметінің ұйымдастырушысы, кәсіби кеңесшісі және көмекшісі болып табылады. Егер оқушы алған жүйелі білімін нақты түрде тәжірибеде, күнделікті өмірде, әлеуметтік бейімделуүрдісі кезінде қолдана алса, онда мұғалім оқушылардың бойында заман талабына сай білім негіздерін қалыптастыра білді деп анық сеніммен айтуға болады.

Қорытындылай келе, критериалды бағалау жүйесі білім алушыларды оқуға ынталандыруға, қызығушылығын арттыруға, дамытуға бағытталған. Тәуелсіз елді өркениетті әлемге танытатын, дамыған елдер қатарында терезесін тең ететін күш – ол білім және білімді ұрпақ.

 


Білім беру жүйесіне енгізіліп жатқан бағдарламалардың ерекшеліктері

ҚАЛДАРОВА Қ.И., «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ Педагогикалық шеберлік орталығының Алматы қаласындағы филиалының аға менеджері ЖОШЫБАЕВ Қ.С., Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Қорам орта мектебінің директоры


«Назарбаев зияткерлік мектептері» ДББҰ Пeдaгoгикaлық шeбeрлік oртaлығының Кeмбридж унивeрситeтінің Білім бeру фaкультeтімeн бірлecіп әзірлeгeн бaғдaрлaмaның мaқсaты – ХХІ ғaсырдa мeктeптeр жүйeсіндe жұмыc істeйтін мұғaлімдeрдің кәcіби біліктілігін aрттырып, бoлaшaқтa oқушылaр білімді жaй ғaнa иeлeніп қoймaй, oны өмірдe өз oрнымeн қoлдaнa білуіне бaғыттaу бoлып тaбылaды [1, б. 4]. Бaғдaрлaмaдaн күтілетін нәтижелер оқушылaрғa қaлaй оқу керектігін үйретіп, нәтижесінде еркін, өз ойлaрын нaнымды жеткізе aлaтын, ынтaлы, сенімді, сыни көзқaрaсы дaмығaн, сaндық технологиялaрдa кұзырлылық тaнытaтын оқушы ретінде қaлыптaсуын көздейді.

Бұл бaғдaрлaмa мұғaлімнен түрлі педaгогикaлық әдістер мен стрaтегиялaрды қaлaй және қaй жaғдaйдa қолдaну қaжеттігін білуді, бүкіл сыныпты оқытуғa көңіл бөле отырып, әрбір оқушымен болaтын жеке кері бaйлaнысты дa естен шығармaуды, өз әріптестерімен мектепте, желілік кәсіби қоғaмдастық шеңберінде, тәлімгерлік жүйесін көздейтін бaсқa дa ісшaрaлaр aясындa ынтымaқтaстық орнaтуды, aқпaрaттық-коммуникaциялық технологиялaр сaлaсындa мықты дaғдылaрды игеріп, оқытудың тиімді құрaлы ретінде олaрды қaлaй пaйдaлaну әдістемелерін меңгеруді, оқу ортaсын құру, жүргізу, бaсқaру және жоспaрлaуғa үлес қосу үшін өзінің мүмкіндіктерін бaрыншa жетілдіріп отыруды және өз тәжірибесіне қaтысты рефлексия жaсaуды тaлaп етеді.

Егер мұғалім оқушыларды дербес ойлауға, өз беттерімен ізденуге, шешім қабылдауға, өзіне сын көзбен қарауға баулуды мақсат етсе, онда оқушылардың білімге селқос қарауын өзгертіп, дайын білімді қайталап берумен ғана шектелетін іс-әрекеттен құтқарады. Яғни, дәстүрлі сабақтың бірсарындылығы, сындарлы кері байланыстың болмауы, мұғалім белсенділігінің басым болуы, оқушы үніне мән берілмеуі, сабақ жоспарының нақты, шынайы, өлшемді, қолжетімді болмауы – оқыту мен оқудағы күтілетін нәтиженің жеткілікті дәрежеде болмауына әкеліп соқтырады.

Мектепті дамыту үшін, балаға жағдай жасап, оқу мен оқуды дамытуда мұғалімдерге қолдау көрсетуде: бөлінген көшбасшылық, мұғалімнің кәсіби дамуы, желілік қоғамдастық – осы үш құндылықтың мектепке берері мол. Бағдарламаның құндылығы – білім саласында бөлінген көшбасшылықтың аясында, ұстаздардың ақылды ой, сезімтал жүрек, іскер қол бірлескенде ғана межелеген мақсатқа жетулеріне мүмкіндік беретіндігінде. Адамдардың бір идеяға бағытталған жұмысын ұйымдастыру, мектепті, мұғалімдер мен оқушыларды қоғамдасқан жұмысқа жұмылдыру – табысқа жететін жол.

Мектеп директорлары оқытудағы көшбасшы ретінде тиімді тәжірибе қоғамдастығын құрып, онда үздіксіз кәсіби дамудың жоғары деңгейіне көтеріліп, даму бағдарламаларының орындалуына ықпал ете алады [1, б. 11].

Сондықтан мұғалімдермен қатар мектеп басшыларын да оқыту уақыт талабы. «Мектепті басқару белгісіздікті, сенімсіздікті шектеп, алауыздықты а зайтатын, тұрақтылықты нығайтып, болашақты болжауға мүмкіндік беретін жүйе құру деген сөз» [1, б. 8]. Басшыларға арналған курстарда білімімді жетілдіре отырып, оқу мен оқыту, мектеп басқару ісінде жаңалықтарды енгізу арқылы үлкен жетістіктерге жететініме сенімім қалыптасты. Мектептің даму бағдарламасы туралы ойым мүлдем өзгерді. Мұғалімдердің, жалпы мектептің кәсіби проблемаларын шешуде курс барысында үйренген мектептің даму, оны іске асыру және эвалюациялау жоспарын құру атқарылар іс-шараларды жан-жақты талдауды маңызды деп білемін. Мұғалімдерден бөлек оқушы мен ата-ана пікірін ескеріп деректер жинап, зерттеу жүргізу мектептің даму бағыттарын дәл анықтауда бірден-бір септігін тигізді. Жоспар жасауда SMART – мақсатты, ал талдауда SWOT-ты басшылыққа алу іс-әрекетімде не маңызды деген сұраққа жауап берді. Сындарлы оқыту теориясын, бағдарламаның жеті модулі мектебімде белең алған мәселелерді шешуде оң ықпалын тигізді.

Мектеп оқушылары, ата-аналар, мектеп қызметкерлерінен құрылған топтарға арнап сауалнама жүргізу барысында көрсеткіштер педагогикалық кадрлардың сапалық құрамы жоғары болғанымен, мұғалімдердің өз тәжірибесіне сыни рефлексия жүргізуінің жеткіліксіздігін, олардың оқыту тәжірибелерін дамытуға көмек қажет ететіндіктерін байқатты. Мектеп қызметкерлерінің көшбасшылық функциясын атқаруға сенімсіздіктерін, ішінара болса да мектептің қандай бағытта дамып жатқанын айқын түсінбеген қызметкерлердің бар екенін, бұдан мектепте педагогтардың көшбасшылығын дамыту қажеттігі айқындалған болатын.

Ал оқушыларға арналған сауалнамадан сабақ үдерісінің бірсарындылығы, кері байланыстың жеткіліксіздігін, мектеп мұғалімдерінің оқушылар пікірімен санасу деңгейінің төмендігін аңғаруға болады. Зерттеу қорытындысында мұғалімдердің шәкірттерімен ынтымақтастық қарым-қатынасын дамыту, сабақ беру үдерісіне сындарлы оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерін енгізу сұранысы көрінді. Жинақталған мәліметтерді саралай келе мектептің оқу-тәрбие үдерісіне өзгеріс енгізу қажеттігі айқындалды.

Бұл жолда, ең алдымен, мені деңгейлік курстар бойынша сертификатталған мұғалімдерден құралған өзгеріс енгізу тобы қолдады. Өзгеріс енгізу тобымен апта сайынғы отырыста атқарылған жұмыстарға кері байланыс жасап, алдағы іс-әрекеттерді егжей-тегжейлі жоспарлаудың нәтижесінде біртіндеп даму жоспарын іске асырдық.

Жоспар бойынша түрлі формадағы іс-шаралар: коучингтер, тәлімгерлік үдерісі, Іс-әрекеттегі зерттеу, сабақты зерттеулер, желілік қоғамдастықтар құру, оқушы пікірін ескеру мектептің оқытумен қатар, басқа салаларына да біртіндеп енуде. Нәтижесінде мұғалім мен оқушы, ата- ана арасындағы ынтымақтастық нығайып, ата-аналардың мектепке деген сенімі артты.

Ұжымда да әр уақытта ынтымақтастық атмосферасын орнатуды алдыңғы орынға қоюымның нәтижесінде мектебімде бастамашыл мұғалімдердің деңгейі өсті. Ол, әрине, дәстүрлі жиналыстарға мүлдем ұқсамайтын коучингтерде көрініс тапты. Бұрын пікірін сұраса ғана жауап беретін мұғалімдер бүгінде көкейіндегі ойларын еркін айтады, жеке көзқарасы да пайда болып, идеяларымен бөлісіп, көшбасшылық атқаруға деген сенімсіздіктері бірте-бірте жойыла бастады. Мұғалімдердің коучинг барысында меңгерілген жаңа дағдылары өз сабақтарында ептілікпен енгізіле бастады.

Кәсіби құзыреттілігі жоғары мұғалім ғана биік нәтижеге қол жеткізе алады. Ең бастысы, бүгінде жетістікке қол жеткізуімнің себебі алдымен өзімнің көзқарасымның өзгеруі деп ойлаймын.

Өзгеріс енгізуді жүзеге асыруда, ата-аналар мен педагогтар арасында дәстүрлі оқытуға деген көзқарастың орнықты қалыптасуы, ұжымның, оқушылардың өзгерістерге бейімделу жағдайында туындайтын қиыншылықтар кедергі болуы мүмкін деген алғашқы ойларым бетбұрыстардың басталуымен біртіндеп сейіле бастады.

«Шетелдің оқыту жүйесін қолдану, дәстүрлі педагогикадан ажырау мүмкін емес, оған көп уақыт керек» деген пікірлер жай ғана сылтау дер едім. Мемлекет қаншама қаражат бөліп педагогтерді курстарда оқытып, үстеме еңбекақы тағайындауда. Ал осы сертификатталған мұғалімдер өз дәрежесінде өздеріне қойылған міндеттерді атқаруда ма? Бұл орайда «мектептің материалдық жағдайының төмендігі, қазіргі білім беру жүйесі мен жаңаша оқытудың арасындағы қайшылықтар, қағазбастылық» деген мәселелер тағы айтылады. Сыныққа сылтау іздемей, елінің болашағына алаңдайтын, өз ісін сүйіспеншілікпен атқаратын ұстаз ғана ұлттық құндылығымыздан ажырамай, озық тәжірибелерді шебер ұштастыра алады. Бүгінде педагог мамандығын таңдайтын талапкерлерге де қойылып жатқан жаңаша талаптар қуана құптарлық жай. Сонымен қатар, өз тәжірибем барысында көз жеткізгенім, мектепке жаңаша өзгеріс енгізуде, деңгейлік курстар бойынша сертификатталған мұғалімдердің жұмысын тиімді ұйымдастыруда, алдымен мектеп басшыларын курстан өткізу зор нәтиже берері анық.

Қазіргі таңда әлем жылдам өзгеруде. АКТ-ны қолдануда шәкірттері ұстазынан озған заман. Мысалға келтірер болсам, кей мұғалімдеріміз тіпті компьютерді қосып өшіруді білмей жатқанда, оқушыларымыз мектеп табалдырығын аттамай жатып, компьютерді меңгерген, Ғаламторды қолдана отырып, өздеріне қажетті ақпараттар алуда.

ХХI ғасыр – бәсеке ғасыры, бұл бәсеке енжарлықты, керітартпалықты көтермейді. Еліміз егемендігін алып, өзін бүкіл әлемге мойындата бастаған осы кезеңде біздің қоғам дарынды, қабілетті, жан-жақты жетілген адамдарды қажет етеді. Сондықтан да еліміздің білім берудегі ұлттық жүйесі өте қарқынды өзгерістер сатысында тұр. Бүгінгі таңдағы негізгі мақсат – ұлттық құндылықты әлемдік деңгейге шығаруға қабілетті, өзіндік жеке көзқарасы қалыптасқан тұлға тәрбиелеу. Ол үшін оқушылардың белсенділігін арттыру, іздемпаздыққа үйрету және білімді өз бетінше алуы мен қолдана білетін дарын иесін тәрбиелеу керек.

Жас жеткіншектердің бойындағы ерекше қабілеттілікті, дарындылықты тани білу, оның одан әрі дамуына бағыт- бағдар беру, оны сол бағытта жетелеу – ұстаз парызы. Ұлы ойшыл Плутарх кезінде: «Көптеген табиғи талант дарын- сыз ұстаздардың кесірінен жойылып кетеді. Сондықтан әрбір ұстаз бұған жол бермеуі керек», – деген екен. Қaзіргі мұғaлім оқушылaрдың білім aлуын ұйымдaстырушы ғaнa емес, олaрдың тaнымдық-прaктикaлық әрекеттерін, өзaрa қaтынaсын реттеуші әрі олaрдың өмірлік кеңістікте кезкелген жaғдaйғa бейімделуіне қaжет негіздерді қaлaушы. Мұндaй жaңa міндеттерді мұғaлімнің кәсіби сaнaсының өзгеруінсіз, кәсіби құзыреттілігінің өсуінсіз ескі психологиямен, eскі әдістермен, ескі біліктілік aрттыру жүйесімен шешу мүмкін емес. Қоғaм – жaңaлыққa жaны құмaр, жaңaшa ойлaйтын, өзгермелі өмірге икемделіп қaнa қоймaй, оны жaғымды жaққa өзгертуге белсенді қaтысaтын ұстaздaрға мұқтaж. Болaшaқ aзaмaттың қaндaй болып шығуы оғaн білім мен тәрбие беруші бүгінгі мұғaлімнің біліктілігі мен іскерлігіне, тәжірибесіне бaйлaнысты. Осындай биік нәтижеге қол жеткізуді – кәсіби құзыреттілігі жоғaры мұғaлім ғaнa жүзеге aсырмaқ.

«Ұстаздық еткен жалықпас үйретуден балаға» деп ұлтымыздың ұлы ойшылы Абай айтқандай, ұлы істі таңдап алған екенсің, заман ағымынан қалмай өз-өзіңді дамытып, жаңашыл, шығармашыл жан болу міндетің. «Өмір бойы білім алу» әрбір қазақстандықтардың жеке кредосына айналуы тиіс» деп елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Жолдауында айтылған сөзі еліміздің алдыңғы қатарлы дамыған елдердің қатарына қосылу үшін барша халықты атсалысуға шақырады. Бұл орайда ұстаздардың орны ерекше, себебі ғалымды да, ақынды да ұстаз тәрбиелері сөзсіз, өмір бойы білім алу дағдысын да оқушы бойына сіңіретін мұғалім болып табылады.

Әдебиеттер:

1. Назарбаев Н . Ә . «Қазақстан-2050 Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты » атты Қазақстан халқына Жолдауы[Электрон.ресурс]http://adilet.zan.kz/ kaz/docs/K1200002050

2. Басшыға арналған нұсқаулық. 2-басылым. – Астана: « Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ Педагогикалық шеберлік орталығы, 2013.

3. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 24 қазандағы № 487-ІV Заңы

4. Интернет материалы: (http://www.inform. kz) «Білім саласындағы бәсекелестік алдағы дамудың басымдығына айналуы шарт».

 


CEFR как измеритель языковой компетенции

А.А. БОНДАРЕВА, УМЦ «Альраминь», учитель английского языка высшей категории, внештатный тренер Британского Совета, г. Алматы


На протяжении многих лет учителя английского языка, учащиеся и теперь уже учителя казахского и русского языков слышат аббревиатуру «CEFR». Мы стали оперировать иноязычными сокращениями смело и невпопад, не задумываясь об их истинном смысле и значении.

В типовых учебных программах по обновленному содержанию преподавания английского языка в начальной и средней школе расписаны уровни владения английским языком по CEFR. Что это значит и как это применяется реально в обучении иностранному языку?

Начнем с термина. «Общеевропейские компетенции владения иностранным языком: изучение, преподавание, оценка (Common European Framework of Reference, CEFR) – система уровней владения иностранным языком, используемая в Европейском Союзе. Соответствующая директива была выработана Советом Европы как основная часть проекта «Изучение языков для европейского гражданства» («Language Learningfor European Citizenship») между 1989 и 1996 годами. Главная цель системы CEFR — предоставить метод оценки и обучения, применимый для всех европейских языков (www. wikipedia. org).

Система уровней владения иностранным языком, в данном случае английским, служит измерителем языковой компетенции как для взрослых, так и для школьников.

Существует шесть основных уровней, которые представляют собой более низкие и более высокие подуровни в классической трехуровневой системе, включающей в себя базовый, средний и продвинутые уровни. Схема уровней построена по принципу последовательного разветвления. Она начинается с разделения системы уровней на три крупных уровня – А, В и С. Современная схема выглядит следующим образом:

Следует иметь в виду, что деления по такой шкале не являются одинаковыми, так как для их достижения требуется разное время. Так, даже если «Допороговый» уровень (Waystage) расположен на полпути к «Пороговому» (Threshold Level), а «Пороговый» находится на уровневой шкале на полпути к «Пороговому продвинутому» (Vantage Level), опыт использования данной шкалы показывает, что для продвижения от «Порогового» к «Пороговому продвинутому» уровню необходимо в два раза больше времени, чем на достижение «Порогового» уровня. Это объясняется тем, что на более высоких уровнях расширяется круг видов деятельности и требуется все большее количество знаний, умений и навыков.

Таблица 2 составлена как инструмент самооценки для выявления своих знаний и умений по аспектам:

Вернемся к обновленному содержанию образования по предмету английский язык.

В Программе для 1-4 классов по обновленному содержанию предмета английский язык CEFR имеет следующую градацию:

В Программе для 5-9 классов по обновленному содержанию предмета английский язык CEFR имеет следующую градацию:

Компанией Pearson, Великобритания, разработана система уровней владения английским языком Global Scaleof English (GSE), совместимая с CEFR.

Соответственно, уровни владения языком для каждого учебно-методического комплекса также градуированы по CEFR. На примере УМК «Focus», издательство Pearson:

Подобная шкала позволяет более гибко отслеживать и оценивать уровни владения языком как учителю, так и учащемуся. Гибкое оценивание имеет достаточно большое значение для мотивации учащихся и способствует объективному контролю за результатами обучения.

Английский язык, язык международного общения, науки, ООН и других международных организаций является одним из трех краеугольных камней программы полиязычия в Республике Казахстан.

Концепция полиязычия в нашей стране является особо значимой. Многоязычие возникает по мере расширения языкового опыта человека от языка, употребляемого в семье, до овладения языками других народов (выученными в школе, колледже или непосредственно в языковом окружении). Человек «не хранит» эти языки обособленно друг от друга, а формирует коммуникативную компетенцию на основе всех знаний и всего языкового опыта, где языки взаимосвязаны и взаимодействуют.

Последние изменения в языковой программе Совета Европы направлены на разработку инструмента, с помощью которого преподаватели языков будут способствовать развитию многоязычной личности.

Литература

1. A Common European Framework of Reference for Languages Learning, Teaching, Assessment. [Электрон.ресурс] Режим доступа: http://www. coe.int/t/dg4/Linguistic/Source/CECR_EN.pdf

2. Английский язык. Учебная программа (в рамках обновленного содержания образования). Начальная школа (1-4 классы), 2016г. [Электрон.ресурс] Режим доступа: https://infourok. ru/angliyskiy-yazik-uchebnaya-programma-vramkah- obnovleniya-soderzhaniya-srednegoobrazovaniya- nachalnaya-shkola-klassi-1591114. html

3. Типовая учебная программа по предмету «Английский язык» для 5-9 классов уровня среднего образования по обновленному содержанию, 2016г.

 


Функциональная грамотность:
развитие навыков слушания младших школьников в изучении языковых дисциплин

Н.В. КОТОВА, специалист/тренер ЦПМ АОО «Назарбаев Интеллектуальные школы» в городе Кокшетау


Происходящие сегодня изменения в общественных отношениях, средствах коммуникации требуют повышения функциональной грамотности школьников, совершенствования их языковой подготовки, поэтому приоритетную значимость приобрело изучение языка как средства общения. Перед преподавателями английского языка, а также казахского и русского языка как второго (неродного) языка стоит задача сформировать личность, которая будет способна участвовать в межкультурной коммуникации.

Как известно, в Национальном плане действий на 2012-2016 годы по развитию функциональной грамотности школьников среди целей определены предметные компетенции и названы следующие ожидаемые результаты: навыки общения на казахском языке как государственном, на русском языке как языке межнационального общения, на иностранном языке; умение быть мотивированным к общению как на родном, так и неродном языке; понимание значимости литературного наследия и использование в нужном контексте.

Основные компоненты функциональной грамотности базируются на видах речевой деятельности и предполагают целенаправленное развитие речемыслительных способностей учащихся, прежде всего в процессе изучения родного и иностранных языков в школе.

В начальной школе закладываются основы грамотности учащихся, происходит обучение основным навыкам речевой деятельности – чтению, письму, слушанию, говорению.

Навыки слушания и говорения относятся к базовым коммуникативным навыкам.

Овладение коммуникативными навыками предполагает овладение иноязычным общением в единстве его функций: информационной, регулятивной, эмоционально-оценочной, этикетной.

Младший школьный возраст является наиболее оптимальным для усвоения неродного языка. Это связано с непосредственностью детского восприятия, открытостью по отношению к людям, говорящим на другом языке, со спонтанным овладением иными формами общения. Желание изучать язык другого народа – начало доброго отношения к своему народу, осознания своей принадлежности ко всем людям нашей планеты, независимо от того, где он живет и на каком языке говорит.

Возможности уроков по языковым дисциплинам в формировании коммуникативных навыков у младших школьников чрезвычайно широки. Учащиеся учатся понимать и порождать иноязычные высказывания в соответствии с конкретной ситуацией общения, речевой задачей и коммуникативным намерением; осуществлять свое коммуникативное поведение в соответствии с правилами общения и национально-культурными особенностями народа изучаемого языка.

Важно, чтобы дети были раскрепощены, вместе с учителем «творили» урок. Не только и не столько знания и владение учениками языковым и речевым материалом определяют эффективность формирования коммуникативных навыков младших школьников, сколько готовность и желание детей участвовать в межкультурном общении на неродном языке. Это возможно, если основной формой учебной деятельности школьников будет живое и активное общение с учителем и друг с другом.

Как развивать навыки слушания на языковых предметах?

Устная форма коммуникации включает аудирование – восприятие и понимание речи собеседника на слух и говорение.

Говорение и аудирование – две взаимосвязанные стороны устной речи. Фазы слушания и говорения в общении перемежаются – аудирование подготавливает говорение, а говорение помогает формированию восприятия речи на слух.

Достаточное овладение аудированием как видом речевой деятельности не только делает возможным, но и стимулирует процесс говорения. Важен и тот момент, что небольшое недопонимание сказанного собеседником может нарушить весь процесс общения, следовательно, аудирование приобретает еще большее значение, чем говорение. Потому использование аудирования становится наиболее значимым и эффективным и как цель, и как средство обучения языка. Для этого необходимо: 1) подбор специальных текстов для аудирования, которые интересны по содержанию и доступны по языковому уровню развития младшим школьникам; 2) увеличение количества грамотно построенных упражнений для тренировки навыков аудирования; 3) создание на уроке условий, побуждающих к восприятию речи и общению на изучаемом языке.

Навык аудирования формируется в процессе работы с разными видами материалов для аудирования и в первую очередь со специально составленными текстами, предназначенными для развития этого умения: описательными, повествовательными, содержащими какую-либо занимательную фабулу, идиалогическими. Содержание текстов может быть либо близким интересам учащихся, либо совершенно новым, порою неожиданным. В зависимости от этих и целого ряда других особенностей при подборе материала для обучения аудированию следует соблюдать принцип градации трудностей, предлагая учащимся материал, который усложняется постепенно, в котором соблюдены принципы доступности и посильности.

Известно, что устная речь выступает в двух формах – монологической и диалогической, и каждая из этих двух форм устной речи требует своей системы упражнений при обучении аудированию.

Основная задача учащихся в восприятии монологической речи состоит в том, чтобы осознать и определить круг событий, нить повествования, увязать основную идею и важнейшие детали сообщения. Вместе с тем восприятие на слух монологической речи несколько легче, чем диалогической. Создав верную направленность мысли на восприятие того или иного текста, учащиеся легко могут предположить, о чем пойдет речь далее, могут предвосхитить события.

Восприятие речи диалогического характера усложняется тем, что в такой речи присутствуют два или более лица, говорящих разными голосами, разным тембром, возможно, и с разным темпом речи. Диалоги содержат все типы предложений: вопросы, ответы, приказания, просьбы, советы и являются образцом живой повседневной речи. Диалоги имеют цель в разговорной форме дать образец лексических и грамматических моделей. Хорошо составленный диалог служит иллюстрацией языковых структур, а также включает материал страноведческого характера.

Итак, при подборе текстов, наиболее пригодных для аудирования, можно руководствоваться определенными требованиями. Тексты должны соответствовать возрастным особенностям и речевому опыту учащихся; содержать определенную проблему и фабулу, представляющую интерес для слушающих; иметь ясное, простое изложение, со строгой логикой и причинностью; представлять разные формы речи – монологическую и диалогическую.

Обучение аудированию начинается с первых уроков и продолжается весь период обучения языку в школе. Учитель для детей «носитель языка», изучаемого ими, ему нужно соответствовать этому «статусу», а это значит – вести весь урок на изучаемом языке. С первого урока учитель должен пользоваться языком так, чтобы иметь возможность вести урок на языке. Нельзя переводить каждую фразу на родной язык, так как дети, зная, что учитель переведет сказанное им, не делают никаких усилий для понимания речи. Итак, эмоциональная, правильная, доступная для учащихся речь учителя формирует у учащихся навыки аудирования.

Широкие возможности предоставляют аудиовизуальные средства: видеофильмы, кинофрагменты используются в целях интенсификации учебного процесса и придания ему максимальной коммуникативной направленности. Они создают дополнительную языковую среду и воспроизводят речевую ситуацию звуковыми и зрительными средствами. За короткий промежуток времени, отведенный на просмотр видеосюжета или видеофрагмента, учащийся получает большой объем информации сразу по двум каналам: зрительному и слуховому. Зрительный ряд помогает лучше запомнить языковые структуры, расширить словарный запас и стимулирует развитие речевых навыков и навыков аудирования. На начальном этапе обучения кадры видеосюжета должны быть однозначными, чтобы внимание учащихся сконцентрировать не на самом сюжете, а на конкретных предметах и ситуациях.

Ниже приводятся некоторые приемы обучения аудированию на уроках английского языка из опыта учителя НИШ ФМН г. Кокшетау Карповой Т. С. Эти приемы могут использоваться на уроках русского и казахского языков (как неродных языков).

Метод «Полная физическая реакция»

Данный метод разработан Дж. Ашером, профессором психологии университета Сан Жозе, США. Метод основан на взаимодействии процессов активного слушания и физических реакций обучающихся, выраженных через действия. Метод чрезвычайно популярен для развития навыка активного слушания при обучении иностранным языкам детей старшего дошкольного и младшего школьного возраста. При использовании этого метода акцент делается, прежде всего, на обучение лексике через запоминание значения новых слов и конструкций. Эффективность метода заключается в том, что он «копирует» процесс изучения детьми родного языка. Как известно, при изучении родного языка задействованы как вербальный, так и физический аспекты: ребенок реагирует на обращенную к нему речь взрослых при помощи действий, а взрослые стимулируют дальнейшее развитие речи ребенка, используя эмоциональные поощрения и поддержку.

При обучении учащихся младших классов для активизации данного метода используется прием «Action stories» («Истории в действии»).

Прослушивание с целью понимания общего содержания

Данный вид аудирования не требует понимания и запоминания деталей текста, его целью является понимание общей картины повествования. Он хорош тем, что развивает у учащихся догадку и не требует знания всех слов, используемых в тексте.

Прослушивание с целью понимания деталей содержания

Задания, основанные на данном виде аудирования, являются более сложными для учащихся, чем аудирование с целью понимания общего содержания, поскольку их выполнение требует лучшего знания лексики и более развитых навыков активного слушания. Однако, учителю необходимо использовать подобные задания для того, чтобы стимулировать учащихся развивать навыки аудирования на более высоком уровне.

Задания на понимание деталей текста могут следовать за заданиями, целью которых является аудирование для проверки понимания общего содержания, т.е. для их проведения можно использовать тот же самый текст.

Внешний круг – внутренний круг

Учитель делит класс на 2 равные группы, одна группа (группа А) формирует внешний круг, вторая (группа В) – внутренний (лицом к внешнему); таким образом, у каждого учащегося есть пара. Учащимся дается какое-либо задание, в ходе которого внутренний круг перемещается по часовой стрелке, в то время как внешний круг остается на месте. При небольшом количестве участников учащиеся, стоящие во внутреннем кругу, могут сделать полный круг. При большом количестве участников достаточно будет 5-6 перемещений. Каждая пара работает вместе от 30 сек. до 1 мин. (в зависимости от сложности задания), затем, по сигналу учителя, внутренний круг передвигается, формируя следующую пару.

Прием является универсальным; используя его, учитель может самостоятельно составлять большое количество заданий в игровой форме. Например, учащимся дается следующее задание: задавать и отвечать на вопросы, связанные с темой «Знакомство» («Whatisyourname?», «Whereareyoufrom?», «Howoldareyou?», etc). Для того, чтобы сделать общение более интересным, можно попросить учащихся придумать себе вымышленные имена, возраст, место проживания. Учащиеся в парах поочередно задают вопросы друг другу и отвечают на заданные вопросы. Роль учителя при этом – наблюдать за ходом общения, при необходимости оказывая поддержку отдельным учащимся.

Пальчиковые куклы

Использование пальчиковых кукол является чрезвычайно эффективным игровым приемом для развития навыков слушания и говорения младших школьников. Особенно очевидный положительный эффект от их использования может быть достигнут, если школьники будут вовлечены в изготовление кукол. Куклы могут быть изготовлены в соответствии с изучаемыми темами, например, «Моя семья», «Животные».

С помощью пальчиковых кукол ученики могут разыгрывать диалоги между различными персонажами как в парах или группах, так и индивидуально (при условии, что учащийся использует 2 пальчиковые куклы, надетые на разные руки). Использование пальчиковых кукол придает больший интерес и необычность таким заданиям, стимулируя учащихся к общению друг с другом.

Учитель может моделировать действия учащихся при составлении диалогов с использованием пальчиковых кукол следующим образом: учитель задает тему диалога (например, на начальном этапе темой диалога может быть приветствие; учащиеся в парах составляют мини-диалог: – «Hello!» – «Hi!» – «Howareyou?» – «Iamfine, thanks. Andyou?» – «Iamfinetoo»). Учитель наблюдает за работой учащихся, при этом ему тоже желательно иметь пальчиковую куклу. В интернете можно найти большое количество идей по изготовлению пальчиковых кукол совместно с учащимися.

Список использованной литературы

1. Особенности формирования функциональной грамотности учащихся основной школы при освоении дисциплин общественно-гуманитарного цикла. Методическое пособие. – Астана: Национальная академия образования им. И. Алтынсарина, 2013. – 40 с.

2. Национальный план действий на 2012-2016 годы по развитию функциональной грамотности школьников, утвержденный постановлением Правительства РК от 25 июня 2012 г. № 832.

3. Развитие коммуникативных умений на уроке английского языка; по материалам сайта http: //nsportal. ru/blog/nachalnaya-shkola.

4. Роль аудирования как вида речевой деятельности при коммуникативно-ориентированном обучении английскому языку младших школьников; по материалам сайта http: //bibliofond. ru/view. aspx?id=600117.

5. Развитие коммуникативных навыков у младших школьников на уроках английского языка; по материалам сайта http: //2dip. su/курсовые работы/6501/.

6. Рогова Г.В., Верещагина И.Н., Методика обучения английскому языку на начальном этапе. М.: Просвещение, 2002. – 224 с.

7. Пассов Е.И., Коммуникативный метод обучения иностранному говорению. – М.: Просвещение, 1985. – 223 с.

8. Вайсбурд М.Л., Обучение учащихся средней школы пониманию иностранной речи на слух. М.: Просвещение, 1985. – 128 с.

 


Преодоление трудностей на пути формирования читательской культуры учащихся начальных классов

С.Ф. АНДРЕЕВА, учитель начальных классов специализированной гимназии №8 им. Ю. Гагарина для одаренных детей с обучением на трех языках, г. Талгар


Современное качество образования по литературному чтению в начальной школе определяется уровнем овладения учащимися ключевыми компетентностями – способностями к самостоятельной деятельности в учебном процессе, в использовании приобретенных в школе знаний и умений в практической деятельности и повседневной жизни для
– самостоятельного чтения книг;
– высказывания оценочных суждений о прочитанном произведении;
– самостоятельного выбора и определения содержания книги по ее элементам;
– работы с разными источниками информации (словарями, справочниками, в том числе и на электронных носителях).

Этим объясняется АКТУАЛЬНОСТЬ проблемы формирования у учащихся начальной школы знаний, умений, навыков и способов деятельности, определяющих читательскую культуру как одну из ключевых, которая составляет основу умения учиться.

Читательская культура учащихся начальной школы – это сформированная у детей способность к целенаправленному индивидуальному осмыслению книг до чтения, по мере чтения и после прочтения книги.

В 2016 году мой 4 класс принимал участие в Международном исследовании PIRLS. Целью данного исследования является оценка качества чтения и понимания текста учащимися начальной школы. Школьникам предоставляются два типа заданий – открытый и закрытый, которые оценивают чтение с целью:
– приобретения литературного читательского опыта;
– освоения и использования информации.

Подготовку к исследованию разделила на три этапа:

1 этап – подготовительный. На этом этапе познакомила учащихся с целью проведения PIRLS, его значением и важностью, а также нашей ролью в конечном результате.

2 этап – ознакомительный. Мы начали знакомиться с примерными текстами, вопросами и заданиями по ним. На этом этапе разделила учащихся на группы в зависимости от уровня овладения навыками чтения и работы с текстом.

Высокий уровень понимания текста:

Учащиеся воспринимают текст целостно и в то же время понимают отдельные единицы текста в их взаимосвязи.

Опираются на текст для обоснования собственных интерпретаций авторских позиций.

3. Читая художественные тексты, учащиеся могут:
– связывать детали текста для понимания общих идей автора;
– анализировать события и действия героев для понимания их чувств, мотивов, целей и особенностей характера;
– обосновывать свое мнение, опираясь на содержание текста.

4. Читая информационные тексты, учащиеся могут:
– распознавать и анализировать сложную информацию из разных частей текста и обосновывать свои выводы, основываясь на сообщениях всего текста;
– связывать единицы информации из всего текста для того, чтобы объяснить значение сообщения текста и выстроить последовательность описанных в тексте сообщений.

Средний уровень понимания текста:

Учащиеся этого уровня понимают существенные сообщения текста, могут делать собственные умозаключения, основываясь на тексте, оценивают как содержание, так и форму текста, обращают внимание на некоторые языковые особенности текста.

2. Читая художественные произведения, учащиеся могут
– найти и опознать значимые детали, скрытые в разных частях текста;
- строить умозаключения для объяснения связи между событиями текста, между чувствами, намерениями и действиями героев и обосновывать свои выводы с помощью текста;
– связывать и анализировать события истории, действия и черты характера героев, описанные в разных частях текста;
– оценивать значение событий истории и действий героев для понимания сообщения текста;
– понимать значение некоторых языковых характеристик.

3. Читая информационные тексты, учащиеся могут:
– найти и опознать нужную информацию внутри сплошного текста или в сложной таблице;
– строить выводы о логических связях отдельных частей текста для обоснования своего мнения;
– оценивать содержание и форму текста.

Низкий уровень понимания текста:

Читатели этого уровня могут находить в тексте информацию, делать на ее основе выводы, используя при этом некоторые особенности формы и языка текста.

2. Читая художественный текст, учащиеся могут:
– вычитывать события, действия и чувства героев, описанные в явном виде;
– строить умозаключения о свойствах, чувствах и мотивации основных героев;
– анализировать очевидные причины действий героев и давать простые объяснения;
– оценивать отдельные языковые и стилистические особенности текста.

3. Читая информационные тексты, учащиеся могут:
– найти и извлечь из текста две – три единицы информации;
– использовать подзаголовки, иллюстрации и текстовые поля для того, чтобы найти часть текста, содержащую нужную информацию.

3 этап – основной. На этом этапе мы продолжали работать с текстами. К этому времени познакомились уже с шестью текстами. Проведя анализ этих работ, пришла к определенным выводам. Сначала многие учащиеся испытывали затруднения при работе с текстами не только информационного содержания, но и художественного. Для их преодоления на уроках чтения и во внеклассное время коллективно знакомились с такими текстами, учились находить в них основное содержание, опорные слова, делили текст на части, определяли тему текста, давали характеристику персонажам. Одно из основных затруднений – это уровень качества техники чтения учащихся. Поэтому одной из моих целей стало его повышение. Работа в данном направлении проводилась регулярно практически на всех уроках (жужжащее чтение, чтение с пометками, работа со слоговыми таблицами и таблицами скоростного чтения, индивидуальная работа и т.д.). В результате уровень качества техники чтения повысился.

У учащихся не вызывают особого затруднения вопросы в тестах, где нужно выбрать один вариант ответа из предложенных, т.к. этот вид работы им привычен и понятен. В таких заданиях допускается меньше всего ошибок. Также мало ошибок допускается в текстах художественного содержания, поскольку в таких текстах явно прослеживается логическая последовательность событий, есть главные герои. Но в научных текстах затруднений больше. Вероятно, это происходит потому, что в таких текстах встречаются фразы, с которыми ребята редко встречаются в обычных произведениях. Либо содержат абсолютно новую, незнакомую информации. Также были затруднения в таких вопросах, которые начинаются со слов «Почему? Назови причину… Из-за чего… Как ты узнал, что…» Ребята обращают внимание на сам вопрос, упуская из виду главное слово вопроса. Поэтому стала проводить работу над отработкой умений находить значимые детали, скрытые в разных частях текста, выделять информацию, данную в неявном виде, использовать полученную информацию для формулирования выводов, анализировать основания действий героев, находить нужную информацию внутри сплошного текста или в сложной таблице.

После каждого текста анализировала работу учащихся, вместе разбирали ошибки, учились давать правильные и более точные ответы, строить выводы на основе содержания текста.

На заключительном этапе просматривались значительные, но и закономерные качественные изменения в работе с текстами. Мониторинг показал, насколько увереннее ребята стали работать с заданиями по сравнению с подготовительным этапом. Это произошло за счет улучшения оперативной памяти, увеличения техники чтения, развития творческого мышления. Эти изменения совершенно необходимы в целях относительно безболезненного перехода учащихся из начальных классов в среднюю школу.

 


О новом содержании учебного предмета «Русский язык и литература»
для 5 классов с нерусским языком обучения

Ф.Г. БРУЛЁВА, кандидат пед. наук, профессор КазНПУ им. Абая, автор УМК по русскому языку для 5,7-11 классов


В настоящее время в рамках обновления содержания среднего образования создана новая учебная программа по русскому языку и литературе для 5-9 классов уровня основного среднего образования. Программа отличается от предыдущих по своему содержанию и педагогическим подходам к организации учебного процесса. Есть существенные новшества в оценивании учебных достижений, а главное – в выстраивании системы целей обучения, рассчитанных на долгосрочный период обучения.

Учебная программа направлена на развитие всех видов речевой деятельности: развитие навыков слушания, говорения, чтения и письма, необходимых для общения в социально-бытовой, социально-культурной, учебно-профессиональной сферах жизни.

Отмечается необходимость формирования и развития навыков мышления высокого порядка, направленных на анализ, синтез, оценку полученной информации. Указывается на развитие навыков критического мышления, а также навыков использования информационно-коммуникационных и компьютерных технологий. Особый акцент сделан на переработке прочитанной и услышанной информации, на использовании поискового, ознакомительного, исследовательского чтения.

Меняются педагогические подходы к обучению учащихся, согласно которым дети должны «научиться учиться», стать самостоятельными, ответственными и мотивированными, работать в группе и парах, добиваться положительных результатов. Содержание учебной программы организовано по разделам обучения, включающем виды речевой деятельности и использовании языковых единиц. Разделы разбиты на подразделы, которые содержат в себе цели обучения по классам в виде ожидаемых результатов.

Для учащихся 5 класса школ с нерусским языком обучения в долгосрочном плане отведено 9 речевых тем, в контексте которых имеются и грамматические темы. Вот, например, такая тема – «Мир фантазии», основу которой составляют такие литературные произведения, как «Моя Вообразилия» Бориса Заходера, «Алиса в стране чудес» Л. Кэррола (фрагменты из книги), где определены все виды речевой деятельности и цели обучения.

А вот такая речевая тема – «Кем я хочу стать, когда вырасту», где можно использовать художественные произведения по выбору (В. Маяковский «Кем быть?» и Джанни Родари «Чем пахнут ремесла?»). Грамматические темы – имя существительное, имя прилагательное. В качестве примера приведу разработку первого урока темы.

В. Маяковский. «Кем быть?»
(разговор о профессиях)

Слушание

Владимир Маяковский – известный русский поэт 20 века. Он написал много стихотворений. Детям он посвятил такие стихи, как «Что такое хорошо и что такое плохо», «Эта книжечка моя про моря и про маяк», «Песня – молния». Среди его книг есть и такая книжечка – «Кем быть?»

Кем быть?
У меня растут года –
будет мне семнадцать.
Где работать мне тогда,
чем заниматься?
Нужные работники –
столяры и плотники!
Сработать мебель мудрено:
сначала
мы
берем бревно
и пилим доски
длинные и плоские.
Эти доски
вот так
зажимает
стол-верстак.
От работы
пила
раскалилась добела.
Рубанок
в руки –
работа другая:
сучки, закорючки
рубанком стругаем.
Хороши стружки,
желтые игрушки!
А если
нужен шар нам
круглый очень,
на станке токарном
круглое точим.
Готовим понемножку
то ящик,
то ножку.
Сделали вот столько
стульев и столиков!
Прослушайте, что означают слова:
столяр –
плотник –
сработать мудрено –
плоские доски –
стол-верстак –
рубанок –
стругать –
токарный станок –

Говорение
1. Что значит «прочитать выразительно»?
2. Автор показал работу столяров. Как они делают мебель?
3. Какие предметы получаются?
4. Видели ли вы, как работает плотник?
5. Как относится автор к работе столяров и плотников? В каких словах вы это почувствовали?
6. Подберите синонимы к словам «профессия», «работать».

Работа в группах

Чтение
1. Прочитайте 1-й отрывок стихотворения.
2. С каким чувством вы прочитали слова: «хороши стружки, желтые игрушки!»
А такие слова: «вот так…, вот столько!»
3. Как можно сказать по-другому:
«У меня растут года…»
4. Найдите безударные гласные в словах: хороши, токарный, бревно, доска.
5. Укажите время, лицо и число глаголов точим, готовим, сделали.
6. Ответьте на вопрос: Какой путь проходит бревно? Что с ним делают?

Письмо
1. Словарный диктант.
Подчеркните падежные окончания существительных и прилагательных.
Работать на стройк.., на завод…, в поликлиник.., на станци..; книга для стар… друга; дорога ближ… к парку; мечтать о путешествии в дальн… страны; радоваться весенн… погод…; маленьк… блокнот; с высок… деревьями.

Вспомним!
Чтобы правильно написать безударную гласную в корне слова, нужно изменить слово или подобрать к нему родственные слова, в которых этот безударный гласный был бы под ударением. земля' – зе'мли цветни'к – цве'т.
Если гласную в корне нельзя проверить, ее надо запомнить. балко'н, биле'т, коро'ва.

Минутка для шутки.

Ошибка
– Да, нелегкая диктовка, –
Почесал затылок Вовка.
И в тетрадке Королёва
Появилась вдруг «карова».
Заглянул в тетрадку Миша:
– Все понятно, так напишем;
Приподнялся с парты Лёва,
Быстро Пете передал.
И пошла гулять «карова»
По колонкам, по рядам.

– Что нужно посоветовать ребятам?

Имя существительное. Одушевленные и неодушевленные существительные

1. Имя существительное – это часть речи, которая обозначает предмет и отвечает на вопросы кто? или что? мальчик (кто?), дом (что?)

2. Имена существительные относятся к мужскому, женскому или среднему роду (аул, юрта, небо) и изменяются по падежам и числам.

3. Падежи в русском языке:
Именительный,
родительный,
дательный,
винительный,
творительный,
предложный.

Прочитайте стихотворение К. Мырзабекова «Байконур». Выпишите существительные мужского и женского рода в форме именительного падежа единственного числа.

Байконур!
Словно эхо весеннего грома,
Это имя теперь над планетой гремит.
Держит степь на ладони
Мечту космодрома –
Серебристый корабль,
Устремленный в зенит.
Здесь, веками пыля,
Проходили верблюды,
Здесь томились отары
У ног чабанов.
А теперь
Распахнулась Вселенная людям,
Позвала океанами звездных миров.
планета –
устремленный в зенит –
Вселенная –
серебристый корабль –

Имена существительные делятся на одушевленные (кто?) и неодушевленные (что?). У одушевленных существительных винительный падеж множественного числа = форме родительного падежа множественного числа, а у неодушевленных винительный падеж множественного числа = форме именительного падежа множественного числа.

Запомните, как образуется форма родительного падежа множественных чисел у некоторых существительных, чтобы не допустить ошибку:
помидоры – помидоров
апельсины – апельсинов
мандарины – мандаринов
лимоны – лимонов
чулки – чулок
носки – носков
полотенца – полотенец
граммы – граммов
килограммы – килограммов

Правильно напишите имена существительные в форме род. п. мн. числа:

В магазине я купила пять (килограмм) (помидор), один килограмм (мандарин). А еще я купил несколько (полотенца). У меня нет к празднику (носки), а у бабушки нет новых (чулки). Я вспомнила об этом в магазине.

Долгосрочный план в обновленной программе по учебному предмету «Русский язык и литература» для 5-го класса школ с казахским языком обучения включает и другие речевые темы, весьма интересные с точки зрения образовательной и воспитательной.

Рассматриваемый в данной статье урок по стихотворению В. Маяковского «Кем быть?» является лишь одним из вариантов построения урока по теме. Поставлены конкретные цели обучения по чтению:
1) Понимать общее содержание текста, определяя ключевые слова и словосочетания.
2) Определять особенности художественного текста (стихотворения, сказки).
3) Владеть видами чтения, читать по ролям.
4) Составлять план по опорным словам.
5) Определять тему и основную мысль текста.

Цели обучения по письму:
1) Изложить содержание на основе прослушанного, прочитанного или аудио-визуального материала.
2) Представлять информацию в виде рисунков.
3) Написать эссе в объеме 60-80 слов.
4) Правильно писать безударные падежные окончания.
5) Применять знаки препинания в простых предложениях с обращениями и однородными членами.

Грамматическая цель урока реализуется в контексте речевой темы. Здесь также конкретизируются правила:
1) образование падежных форм, существительных, прилагательных, числительных;
2) формы глагола с зависимыми словами;
3) построение безличных конструкций выражающих модальные значения и различные состояния человека.

Поставленные цели обучения охватывают все уроки, связанные с общей речевой темой «Кем я хочу быть, когда вырасту?».

 

 

Образование в СНГ:






 

Каким должен быть
попечительский совет в школе?

 

 

Подростковый суицид:


 
Мониторинг востребованности профессий на рынке труда

 

Наши друзья


 

 
 
 
Журнал выходит 1 раз в месяц и распространяется по подписке в школах, лицеях и гимназиях/font>i>
 
 
Копирование материалов
без ссылки на сайт
запрещено
 

 

E-mail: o.shkola@rambler.ru      

0050035, г.Алматы, 8 м-н, д.4, кв.82, тел. 8(727)249-84-38, 8(727)290-92-10