электронная версия
ISSN 1829-5351
Республика Казахстан

Образование не имеет точки насыщения


Теория и практика

 

 

В текущем номере ...

Теория и практика

 



Шеттілідк білім беруде студенттердің білім, іскерлік және дағдыларын қалыптастырудағы жеделдете оқыту технологиясының қолдану ерекшеліктері

№4 (185) апрель 2019г.

А.А.ЖАЙТАПОВА, педагогика ғылымдарының докторы, профессор,
А.Ә.МҮТӘЛІП, А.Қ.ЖАҚЫПОВА, II курс магистранттары, «6М011900 – Шетел тілі: екі шетел тілі» мамандығы, Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ, Алматы қ.



Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан әлемде жоғары білімді, халқы үш тілді де: қазақ тілін – мемлекеттік тіл ретінде, орыс тілін – ұлтаралық қатынас тілі ретінде және ағылшын тілін – жаһандық экономикаға нәтижелі өтудің көмекші тілі ретінде еркін меңгерген ел болып танылуы керек» деп айтып өткені баршамызға мәлім. Қазіргі білім беру жүйесінде көптілділікті оқыту мен дамыту барысында Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, Тілдердің үштұғырлығы мәдени жобасы, Тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы басшылыққа алынды. [1]

Сондықтан, бүгінгі таңда елімізде «көптілділік» білім беру саласындағы көкейкесті мәселелердің бірі болып саналады. Бірнеше тілді меңгерген тұлға әуелі өз тілінде ой қорытып, туған халқына өнеге болып, әлемдік деңгейде өзге жұртпен бәсекеде жетекші орынды иеленіп, түрлі мәдениетті санасына салып сараптай алатын, өзін-өзі әлеуметтік және кәсіби билеуге, өздігінен дамуға, өздігінен жетілуге қабілетті болмақ. [2]

Сонымен қатар, еліміздегі тіл саласындағы белгілі ғалым С.С. Құнанбаеваның «Қазіргі шеттілдік білім беру әдіснамасы мен теориясы» еңбегінде көрсетілгендей, заманауи шет тілі оқытушыларының құзіреттіліктерін қалыптастырып дамыту білім беру жүйесінің өзекті тақырыбы болып отыр.

Ғалымның пайымдауы бойынша, шетел тілін болашақ мамандарға үйретуде қазіргі шеттілдік білім беру теориясындағы «шеттілдік білім беру мазмұнының» (білім, іскерлік, дағды) әдістемелік тұрғыдан айқындалуы мен оның құрамдас бөліктерін атамай өту мүмкін емес. Себебі кез келген білім беру жүйесінің бірізді және кешендік сипаттамасы ең алдымен оның дидактикалық бірлігі мен жүйелілігін (мақсаттары, мазмұны, ұстанымдары, әдістері, технологиясы, құралдары және т.б.) бейнелейтін категориялар құрамдас бөліктерінің концептуалдық тұрғыдан ерекшеленуі мен өзара байланысын көрсетеді. Теориялық әдістердің қазіргі типологиясында мазмұнның жаңаша мәнін жобалауда бірнеше мазмұндық үлгілердің түрлері ажыратылады. Соның бірі екі блокты тип мазмұны бар білімдік теория мазмұнының типі (пәндік білімдер, іскерліктер мен дағдылар, яғни білім, іскерлік, дағды) [3].

Ресейлік ғалымдардың да пікірінше, компетенттік әдіс білім берудің жаңа сапасына қол жеткізу әдісі болып табылады. Д.А. Иванов, В.К. Загвоздкин, И.А. Зимняя, А.Г. Каспржак жәнс т.б. ғалымдардың пайымдауынша, компетенттік әдіс білім беру үрдісі бағытының өзгерісін, артықшылығын, даму мазмұнының ресурсын анықтайды. Бұл кездейсоқтық емес, әңгіме адам баласы білімінің жаңа өлшемі туралы болып отыр.

Жоғарыдағы аталған ғалымдардың зерттеулерін талдау бойынша, келесідей ойға келуге болады: мәдениетаралық катысым субъектісінің құрылымдық-функционалдық компетенттік үлгісінің мазмұнын құрастырушы білім, іскерлік, дағды болып табылады.

Компетенттік білім берудің өзектілігі, оның білім алуға бағдарланған оқытудан айырмашылығы:
- «компетенттілік» деп аталатын білім берудің нәтижесі көп жағдайда білім берудің жалпы мақсаттарына сәйкес келеді – әлеуметтік өзгеріске, өз бетінше тандау жасауға, еңбек жолын бастауға, кәсіби тұрғыдан қызмет етуге, өзін-өзі оқытып, өзін-өзі жетілдіруге бейім, белсенді азаматты дайындау;
- онда білім беру мазмұны туралы біздің пікірімізге жауап беретін білім берудің интеллектуалды және эмоционалды-құндлықтары жинақталады;
- білім берудің мазмұны, стандарттар білім, іскерлік, дағды шеңберінен шығатын нәтижелілік критерийлері бойынша құрастырылады;
- білім беру стандарттарында көрсетілғен бітірушінің «компетенттілігі» білім беру мазмұнына ғана емес, оны меңгеру қабілетіне, яғни білім беру үрдісін ұйымдастыруға өзгерістер енгізеді;
- бұл әдіс қойылған мақсатқа жету үшін білім, іскерлік, дағдыны тиімді пайдалануды қамтамасыз ететін жеке ерекшеліктерді, іскерліктер мен дағдыны біртұтаска біріктіреді.

Ғалымдардың білім беру саласындағы компетенттілікке бағдарланган әдісі (В.И. Байденко, И.А. Зимняя, В.А. Кальнсй, А.Г. Каспржак, А.А. Пинский, М.В. Рыжаков, Ю.Г. Татур, А.В. Хуторский, М.А. Чошанов, С.Е. Шишов, Б.Д. Эльконин) туралы пікірлері төмендегідей: компетентгі маманның білікті маманнан айырмашылығы сол, біріншісі білім, іскерлік, дағдыны меңгеріп қана қоймай, оларды өз жұмысында тиімді пайдалана алады.

Компетенттілік деп жиынтықтардың көлемі емес, жеке тұлғаның саналы түрде меңгерген білімді, іскерліктерді, дағдыларды атайды. Осыларды дамыту негізінде б олашақта б елгілі бір ә рекетті о рындаудағы компетенттілік білім беру мазмұнының әрекетке ене алу мүмкіндігі болып табылады.

Соңғы жылдары құзыреттілік білім беру тәжірибесінде шет тілдерін жеделдете оқыту арқылы тиімді нәтижелерге қол жеткізілді. Жеделдете оқыту әдістері жалпы педагогика мен психологиядағы кейбір прогрессивті үрдістерді оңтайлы жүзеге асыру ретінде түсіндіріледі. Жеделдете оқыту әдістемесіне шынайы және дәйекті амал бір жағынан, әлеуметтік-психологиялық мәселе ретінде және екінші жағынан басқарылатын сөйлеу іс-әрекеті ретінде шет тілін меңгеруге ұсынылған. [4]

Бұл тәсіл оқытудың жаңартылған мақсаттарын айқындаған жаһандық әлемнің қоғамдық-тарихи заңдылықтарына негізделген. Бұрын шет тілін оқытуы жүйе ретінде қалыптастырылса, заманауи оқытудың жаңартылған мақсаты студенттердің коммуникация барысында еркін пайдалану үшін шет тілін жеделдетілген, сапалы меңгерілуі болып табылады. Сондықтан бүгінгі күнде коммуникативтік лингвистика әдістемеден жаңа міндеттерді орындауға талап етеді, олардың бірі – тілдің коммуникация құралы ретінде меңгерілуі. Ал бұған байланысты білім алушылар тілді интегралды түрде меңгеруі тиісті болғандықтан жеделдете оқыту тиімді тәсіл болып келеді. Іс – тәжірибеде жеделдете оқыту бұрыннан қалыптасқан және педагогтардың көпшілігімен дәстүрлі түрде қолданылатын шет тілдерін үйрену әдістерінің бірқатар параметрлері бойынша оқытылатын ерекше әдістемелік жүйесі ретінде қабылданған.

Бүгінгі күні жеделдете оқыту әдістеменің даму барысындағы жаңашыл тәжірибелік үлгісі болып қалыптасты. Мұндай оқытудың маңыздылығы көп жағдайда шет тілдерін оқытудың бұқаралық тәжірибесінде байқалады, яғни коммуникативті-ахуалдық (ситуативтік) амалды қолдануда, және коммуникативтік оқулықтарды дайындау барысында. Жалпы айтқанда жеделдете оқыту шет тілдерін үйренудің бірқатар өзекті мәселелерінің шешімін тауып, жалпы әдістеменің жаңа аспектілеріне назар аударуды қамтамасыз етеді.

Жеделдете оқытудың мазмұны – нақты салада әрекеттену үшін жеткілікті және қажетті іскерлік және дағдыларды меңгере отырып, осыларды дамытуды және пайдалануды қамтамасыз ететін тілдік материалдарды білу. Осымен қоса жеделдете оқыту толыққанды әдістемелік жүйе ретінде, өзінің тәрбиелік функциясын да орындайды. Жеделдете оқытудың маңызды ерекшелігі осы екі функцияның бірлігінде: тәрбие жағы оқыту функциясын, ал оқыту – тәрбиелеу функциясын қамтиды. Шын мәнінде, барлық кез- келген әдістемелік жүйелерге қойылатын талаптар осы тәрізді, алайда зерттеушілердің дәлелімен қазіргі уақытта осындай бірліктер барынша дәйекті түрде жеделдете оқыту арқылы жүзеге асырылады.

Жеделдете оқыту қатал уақыт шегіндегі динамикалы, тығыз, мол тілдік материал арқылы жүргізіледі. Жеделдете оқытудың мәні аз уақыт аралығында, шоғырландырылып ұсынылған мол тілдік материалды барлық психикалық резервтерді іске қоса отырып, толық меңгеру және оларды белсенді сөйлесім әрекетінде қолдану мүмкіндігіне ие болу үшін оқу үдерісіне қарқынды тәсілдерді енгізу ұғымдары арқылы ашыла түседі. [5]

Жеделдете оқыту технологиясының ең басты критерилеріне тиімділік (эффективность), ұтымдылық (рационализация) және оңтайландыру (оптимизация) жатады.

Тиімділік (эффективность) – жаңа педагогикалық технологиялардың ажырамас бөлігі болып келетін технологиялардың тиімділігі, әдістердің ұтымдылығы (рационализация) және тиімді оқыту тәсілдері болып келеді.

Тиімділік (эффективность) (лат.т.ауд effectivus – белгілі бір нәтиже беру) «жеткен нәтиженің қатысын» немесе алдын – ала жоспарланған нәтижені білдіреді. [6]

Ұтымдылық (рационализация) – оқытушы қызметінің орындылығын (целесообразность), яғни студенттерің өзін-өзі жетілдіру мақсатында тиімділікті (нәтижелілікті) дамытуды білдіреді. [7]

Оңтайландыру (оптимизация) – қандайда бір ең үлкен немесе ең кіші мәнінің функциясына (міндетіне) немесе ең үздік нұсқасын таңдауға көптеген ықтималды көздейді [8], мақсатты функциясы бойынша ең жақсы, ымыралы келісімді табу жолымен жүйенің сипаттамаларын жақсарту мысалы, мүмкін болатын әдістеменің нақты жағдайларға, сонда м ұндай шаралар мүмкіндік беретін жүйе ең жоғары білім алуға, оқытушылар, топтар, Жоғары Оқу Орындарының нәтижелері үшін нормативтік немесе ең аз қажетті уақытты көздейді.

Жеделдете оқыту технологиясын коммуникативтік құзіреттілікті ынталандыратын (стимулирующий) негізгі 3 жүйелілік принциптер бар:

1. Белсенділік;
2. Шығармашылық;
3. Өзіндік (самостоятельности).

Студенттің өзіндік және белсенді түрде өзінің шығармашылығын жетілдіру үшін берілген технологиялардың өзіндік болуы мүмкін екендігін ескерген жөн. Өзіндік деңгейді танымдық дербестік технологияларды орындаушының алдына қойылатын міндетті түрдегі 4 талабын ажыратып айтуға болады:

1. Мақсат қою және жоспарланған жұмыс оқытушымен орындалуы;
2. Мақсатты оқытушы қойып көмектеседі, бірақ жұмыс жоспарын студенттер өзіндік құрастырады;
3. Оқытушы берген тапсырмаға байланысты студенттер өздері жұмыс барысының мақсатын және жоспарын құрайды;

4. Жұмыс барысында студент өз бастамасы бойынша мақсат, мазмұн, жоспарын өзі анықтап және оны жүзеге асырады. [8]

Жеделдете оқыту осы принциптерді ескере отырып шешілетін мәселесінің, яғни студенттердің барынша қысқа мерзімде тілдік қарым-қатынас құрал жүйесін игеруге ынталандыру. Бұл тұжырымды, шет тілін жоғары деңгейде меңгерілуін – аз уақыт аралығында ана тілінен шет тіліне ауысуының автоматтандырылған үрдісінің жақындалуы деп түсінуге болады.

Әдіскерлер жеделдетуді жылдамдық пен білім беру үрдісінің сапалығы деп анықтады, [9] берілген уақыт аралығында орындалатын жұмыс көлемі ретінде тұжырымдалады [10].

Жеделдете оқытудың басты құндылығы – топ ішінде студенттер арасында өзара қарым-қатынас қалыптасуы, олардың бірлесіп жұмыс істеуі кезінде коммуникативтік құзіреттілігі дамығаның нәтижесін көруге болады.

Біздің 3 курс студенттеріне жүргізілген іс-тәжірибеде жеделдете оқыту технологиясында қолданылатын ең тиімді әдістері бойынша «бірлесіп немесе ынтымақтастық оқыту» «обучение в сотрудничестве» және «батыру әдісі» «метод погружения» формалары арқылы жүргізілген. Жоғары оқу орнында «Кәсіби бағытталған шет тілінен» жеделдете оқыту технологиясы арқылы аптасына 3 рет 50 минуттан сабақ жүргізілді. «Кәсіби бағытталған шет тілі» 3 курс студенттерінің берілген уақыт аралығында коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастыру үшін 4 ТЛК (танымдық-лингвокультурологиялық кешендер) пәндік-процессуалдық мазмұнын игеру арқылы әлеуметтік-мәдени мақсатқа сай кәсіптік бағдарланған мәдениетаралық қарым-қатынас жасауға дайындықты дамытуға бағытталған, сондықтан біздің тәжірибемізде бұл әдіс оң нәтижесін көрсетті.

Болашақ мамандардың кәсіби-коммуникативтік құзыреттілікті қалыптастыру негізінде 3 курс студенттерінің келесі іскерліктері мен қабілеттері меңгерілді:
- болашақ мамандығының белгілі бір контекстінде қарымқатынас объектісінің түсінігінің жүйесін түсіне білу;
- болашақта кәсіби маңызды міндеттер мен мәселелерді шешу үшін келіп түскен ақпаратты талдау – мағыналық, бағалау-критериалды түрде өңдеуді жүргізу;
- өз полемика-аргументациялық дискурстар құра білу;
- пікірталас кәсіби қарым-қатынас, сұхбат, әңгіме жүргізе алу.

Оқу құралы ретінде Norris. R «Ready for CAE» OUP: MacMillian кітабы қолданылды. Әрбір сабақ 4-5 кезеңнен тұратын жоспармен, студенттердің шет тіліне батыра (погружение) әдісі арқылы және бірлесіп жұмыс істеуімен жүргізілді:

- «Motivation – oriented stage» – бұл кезеңде оқытушы студенттермен жаңа тақырыптың мәнін ашатындай кішігірім дискурсия жүргізеді. Білім алушылар өз ойларын және сыни тұрғыдан бір-біріне жеткізіп отырады;

- «Information – accumulating/ cognitive conceptual / pragmaticsactivating stages» – негізгі бөлім, бұл жерде студенттердің грамматикалық тұрғыдан білімдерін жеткізіп, тапсырмалар орындау. Сонымен қатар лексикалық және сыни тұрғыдан өз ойларын еркін және тілдік барьерсіз жеткізу үшін оларды кішігірім 3 немесе 4 топқа бөліп жұмыс жасау. (мысалы, өтілетін тақырыпқа «Kazakhstan’s education», «New Technologies in Education» mind map – құрау, оның мағынасын ашып және басқа да студенттермен өз жұмыстарын салыстырып айтып беру) оқытылатын матриалды еркіндікті және шығармашылықпен білім алушылардың қолданылуы;

- «Modeling of the intercultural communication in the learning environment» – студенттер бөлінген топтар бойынша оқытушымен ұсынылатын тақырыптар немесе проблемалық сұрақтаға өз ойларын жеткізу дискурсия немесе дебат жүргізу өздерінің ойларымен еркін бөлісіп коммуникациялық құзіреттілікті дамытады;

- Қорытынды – сабақ барысын қорытындылап, бағалау.

Қорыта айтқанда жүргізілген іс – тәжірибе бойынша студенттерге ең алдымен сабақ алдында оларды шет тілін оқуға ынталаныдыру, білім беру үрдісінде өз ойларын еркін, нақты және жетік жеткізе білу, алған білімдерін өмірде және іс тәжірибеде қолдана алатындай нәтижеге жеткізу. Сонымен қоса, тілдік ортаға үңілу дәстүрлі оқытудан толықтай бас тартуды талап етеді, студенттердің өздерін еркін сезінуі үшін дұрыс атмосфераның құрылуы жеделдете оқыту технологиясын қолдануының нәтижесін көрсетуге болады.

Шет тілін оқытудың негізгі мақсаты мәдениетаралық қарым-қатынасқа түсе білетін субъекті қалыптстыру болғандықтан о лардың болашақ кәсіби әрекеттері ү шін білім, іскерлік, дағдыларын тиімді дамыту үшін өзіміздің зерттеу жұмысымызда негізгі тәсіл ретінде жеделдете оқыту технологиясын енгізіп нәтижелерін көрсетуге тырстық.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. https://www.metod-kopilka.ru/sh-tildi-megeru-zharinbolashatin- kepili-79460.html

2. Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 жылғы 29 маусымдағы №110 жалығы / http://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100000110

3. Құнанбаева С.С. Қазіргі шеттілдікт білім берудің теориясы мен практикасы. – Алматы: ҚазХҚжӘТУ, 2010. – 324 б.

4. Тарасов Е.Ф. Межкультурное общение – новая онтология анализа язык. Сознания. Этнокультурная специфика языкового сознания. – Москва. 1996. – 37- 42 с.

5. Привалова И.В. Разнообразие подходов в развитии теоретических основ межкультурного общения. Вестник. МГУ. Сер.19. Лингвистика и межкультурная коммуникация 2004. №3- С.98

6. Китайгородская Г.А. Интенсивное обучение иностранным языкам. Теория и практика 2009. – С .115 – 118.

7. Психология: Словарь/ под общ.ред. А.В. Петровского, М.Г. Ярошевского. – М.: Политиздат, 1990. –494с.

8. Ожегов, С.И. Словарь русского языка [Текст] – М.: Русский язык, 1988. – 750 с.

9. Пидкасистый, П.И. Организация деятельности ученика на уроке[Текст] / П.И. Пидкасистый, Б.И. Коротяев – М.: Знание, 1985. –80с.

10. Дудников А.В. Об основных проблемах научных исследований в области методики преподования русского языка как иностранного. – РЯЗР, 1978, №5. – С. 77-78

 


Оценивание сегодня: информация для учителя или для успеха ученика?
(приглашаем к размышлению)

Т.И. ДОЗОРЦЕВА, методист ГУ «Рудненский городской отдел образования»,
О.В. МАЙЕР, учитель русского языка и литературы КГУ «Гимназия №21», г. Рудный


Развитие ребенка в школе осуществляется учителем не только через предмет и методы обучения, но и посредством оценки, которая представляет собой факт самого не- посредственного руководства учеником.

А.К. Колеченко


У любого учителя всегда остро стоит вопрос по оцениванию деятельности учеников, и не важно, в каком направлении. Все мы знаем фразы, что «каждый ребенок индивидуален» или «нет плохих учеников», «нельзя сравнивать с другими»… Сегодня оценивание деятельности обучающихся является важным элементом педагогического процесса, а оценка – мощным педагогическим средством, выполняющим ту или иную задачу педагога. Любая оценочная деятельность исходит из потребности ребенка или педагога получить информацию о том, насколько эффективно проходит их взаимодействие в ходе образовательного процесса.

Современное казахстанское общество характеризуется общественной модернизацией и включением в мировые интеграционные процессы, где ведущую позицию занимает образование. Президент страны Н.А. Назарбаев поставил достаточно высокую планку перед национальным образованием. Образование должно стать конкурентоспособным, высококачественным, таким, чтобы выпускники казахстанской школы могли легко продолжить обучение в зарубежных вузах.

Немалое значение в современном казахстанском обучении отводится вопросу компетентностного уровня оценивания достижений учащихся. Оценивание – это обучение. И преподаватели, и ученики выигрывают, получая значимую информацию о достижении поставленных учебных целей. В настоящее время в практику современной школы вошел один из наиболее популярных инструментов оценивания, основанного на заранее заданных и понятных ученикам критериях – оценочные рубрики. Именно рубрики позволяют преподавателям установить для учеников четко определенные стандарты, обеспечить их руководством, направляющим к достижению этих стандартов, облегчают оценивание достижений учащихся. Рубрики как вид обратной связи предоставляют учителю информацию, интерпретируя которую он обоснованно принимает решения, касающиеся учебной деятельности учеников или своего преподавания.

Рубрики – это способ описания оценочных критериев, которые опираются на ожидаемые учебные результаты и достижения учеников. Каждая рубрика содержит набор оценочных критериев и соответствующих им баллов. Рубрики обеспечивают объективный внешний стандарт, с которым сравниваются различные достижения разных учеников.

Значение формирующего оценивания, которое обеспечивают рубрики, весьма велико. На основе рубрик выделяются такие компоненты вопросов и заданий, которые делают возможным инсайт, открывающий сильные и слабые стороны учеников. Суть инсайта состоит в неожиданном, отчасти интуитивном прорыве к пониманию поставленной проблемы и «внезапном» нахождении ее решения.

Инструкция к применению рубрик. Есть много путей к созданию полезных оценочных рубрик, но в любом случае важны следующие пять шагов:

1) ознакомиться с целями и задачами преподаваемого предмета в целом и ежедневных уроков;
2) выбрать проверочные задачи, которые могут обеспечить данные, соответствующие учебным целям;
3) сформировать стандарт достижений для каждой учебной цели;
4) дифференцировать уровни достижений (категории), основываясь на хорошо прописанных критериях;
5) определить вес или ценность каждой категории.

В 2018-2019 учебном году учитель при проведении оценивания должен обязательно использовать комплекс методических материалов, которые разработаны не только в помощь учителям, но и родителям и обучающимся:

– О внесении изменений и дополнений в приказ министра образования и науки Республики Казахстан от 18 марта 2008 года № 125 «Об утверждении Типовых правил проведения текущего контроля успеваемости, промежуточной и Итоговой аттестации обучающихся» (приказ министра образования и науки Республики Казахстан от 9 февраля 2018 года № 47).
– Инструктивно-методическое письмо «Об особенностях организации образовательного процесса в общеобразовательных школах Республики Казахстан в 2018-2019 учебном году».
– Инструкция по процедурам критериального оценивания и документированию для средней школы в рамках обновления содержания образования.
– Руководство по критериальному оцениванию для учителей основной и общей средней школ: Учебно-методическое пособие.
– Сборники заданий для формативного оценивания в разрезе классов, предметов и языков.
– Сборники заданий по сумммативному оцениванию в разрезе классов, предметов и языков.
– Методические рекомендации по суммативному оцениванию в разрезе классов, предметов и языков.

Содержание системы критериального оценивания регламентируется следующими инструктивнометодическими документами:
– государственный общеобязательный стандарт образования;
– учебная программа;
– учебный план;
– порядок проведения критериального оценивания учебных достижений обучающихся в организациях образования, реализующих общеобразовательные учебные программы;
– руководство по критериальному оцениванию для учителей начальной школы;
– руководство по критериальному оцениванию для учителей основной и общей средней школ;
– руководство по критериальному оцениванию для региональных и школьных координаторов;
– сборники заданий по формативному оцениванию;
– методические рекомендации по суммативному оцениванию.

Цели оценивания
– Повысить достоверность количественного оценивания уровня обученности учащихся.
– Представить цели и ожидаемые достижения в четком однозначном виде.
– Представить стандарты оценивания или балльные оценки и соотнести их с достижением учебных целей.
– Вовлечь учеников в критическое оценивание собственных учебных достижений.

Оценивание основывается на следующих принципах:
– Взаимосвязь обучения и оценивания. Оценивание является неотъемлемой частью обучения и непосредственно связано с целями учебной программы и ожидаемыми результатами. Следовательно, поиск ответов на вопросы «чему и как обучать, каковы потребности учеников и как помочь им в достижении результатов обучения» необходимо осуществлять в практике оценивания.
– Объективность, достоверность и валидность. Оценивание предоставляет точную и надежную информацию. Существует уверенность в том, что используемые критерии и инструменты оценивают достижение целей обучения и ожидаемых результатов. Объективность, достоверность и валидность в комплексе определяют качество оценивания. Наиболее содержательную характеристику представляет валидность оценивания, которая указывает, что именно мы измеряем и насколько верно мы проводим оценивание. Реализация данного принципа предполагает:
четкое понимание и определение того, что предполагается оценить;
составление и обоснование критериев оценивания; разработку заданий и планирование процедур.
– Ясность и доступность. Оценивание предоставляет понятную и прозрачную информацию, повышает вовлеченность и ответственность всех участников образовательного процесса. Данный принцип предполагает, что цели и процедуры в оценивании должны быть понятными, инструкции четкими и ясными, результаты полезными и доступными. В процессе оценивания не должно возникать никаких сомнений в его целесообразности и правильности. В свою очередь, достижение доверия и взаимодействия между участниками образовательного процесса будет повышать их вовлеченность и позитивно влиять на результаты обучения.
– Непрерывность. Оценивание является непрерывным процессом, позволяющим своевременно и систематически отслеживать прогресс учебных достижений обучающихся. Постоянство процесса оценивания обеспечивается через фокус на формативное оценивание, установление графика суммативного оценивания и использование механизмов выставления баллов, что обуславливает взаимосвязь между процедурами и создает единую систему оценивания.
– Направленность на развитие. Оценивание инициирует и определяет направление развития системы образования, школы, учителей и обучающихся. Оценивание, основанное на сборе и анализе информации о том, какими знаниями и навыками обладают обучающиеся, позволяет принимать обоснованные решения о дальнейших шагах в образовательном процессе.

Для самостоятельной разработки заданий формативного оценивания, а следовательно и созданию рубрик учителю рекомендуется:
–изучить учебную программу, учебный план и
–провести анализ целей обучения;
–составить критерии оценивания на основе целей обучения согласно учебной программе;
–распределить критерии оценивания по уровням мыслительных навыков для обеспечения дифференцированного подхода в составлении заданий;
–разработать задание в соответствии с критериями оценивания;
–составить к заданию дескрипторы, которые описывают основные этапы его выполнения.

Учитель разрабатывает или подбирает задания с учетом потребностей обучающихся и контекста обучения.

Роль учителей:
– Принципиальный момент для учителей – помнить о том, что оценивание должно быть связано с учебными целями. Например, если цель состоит в том, чтобы ученики продемонстрировали способность формировать проверяемые гипотезы в определенной предметной области, надо предложить им действительно написать такие гипотезы. Вопрос, который при этом стоит перед преподавателем: «Убеждает ли нас информация, которую мы получили таким образом, в том, что ученики понимают, как написать проверяемую гипотезу?».
– Учителя должны многократно инструктировать учеников и упражняться в использовании рубрик и в том, как достичь каждого критерия.
– Надо рассмотреть с учениками определения «образцовый ответ», «адекватный», «нуждается в исправлении». Надо попросить их, работая в группах сотрудничества, проанализировать достоинства и недостатки их выполненных работ, используя рубрики в качестве руководства. Практикуясь, ученики учатся квалифицировать и максимально совершенствовать свои ответы.
– Если преподаватель или ученики не удовлетворены критериями или показателями, рубрики должны быть пересмотрены.

Весьма важно помнить. Достижение высоких результатов на суммативном оценивании очень значимо как для обучающихся, так и для учителей. Вместе с тем существует риск «натаскивания» и сосредоточения процесса обучения исключительно на требованиях суммативного оценивания, что может препятствовать освоению полного объема учебной программы, так как любое суммативное оценивание включает только часть содержания учебной программы. Учитель должен ясно понимать различия в целях и использовании результатов оценивания. Оценивание, проводимое в классе, должно обеспечивать успешное ежедневное обучение.

Дифференцированное отношение к целям оценивания позволяет контролировать и анализировать результаты применения оценочных процедур. Нельзя допускать никаких нежелательных последствий, т.е. оценка не должна приводить к привитию неадекватных привычек в обучении, таких как запоминание, заучивание материала без понимания и применения.

Роль учеников

Полезно включить учеников в диалог по поводу критериев, используемых в рубрике.
– Ученики должны понимать, чего от них ждет учитель, узнавая критерии и внося в них свой вклад, модифицируя критерии так, чтобы они были еще более ясными.
– Ученикам можно предложить выработать критерии для определенного оценивания. Когда они описывают критерии, определяющие их собственные достижения, то часто увереннее достигают установленных стандартов.
– Ученики, используя рубрики, выполняя различные проверочные задания, развивают мыслительные навыки и уровень критического мышления.

Роль родителей. Рубрики дают возможность родителям:
–Получать объективные доказательства уровня обученности своего ребенка.
–Отслеживать прогресс в обучении ребенка.
–Обеспечивать ребенку поддержку в процессе обучения.
–Устанавливать обратную связь с учителями и администрацией школы.
–Быть уверенными и спокойными за комфортность пребывания ребенка в классе и школе.

Нужно стремиться к тому, чтобы рубрики, разработанные для родителей, были доступны для восприятия и понимания. А это определенная трудность. Думаю, в приведенной для примера рубрике не всем родителям будет понятно определение «эмоционально окрашенные слова». Но выход всегда есть, особенно сегодня. Благодаря ресурсам сети интернет, заинтересованные в успешном обучении своих детей родители найдут нужную информацию или найдут время для беседы с учителем, чтобы помочь своему ребенку ликвидировать пробелы в знаниях и, возможно, обновить свои знания и даже получить новые. В обновленном содержании образования, я уверена, тандем «учитель – ученик – родитель» должен расширить свои границы в плане индивидуальной работы и взаимодействии.

Рубрика для предоставления информации родителям по итогам суммативного оценивания за раздел «Культура: язык и общение»

Проблема в работе над рубриками
- Вызовом (или потенциальным ограничением) в развитии и использовании рубрик является описание ожидаемых достижений и критериев, которые дифференцируют различные уровни достижений. При дифференциации уровней достижений могут быть полезны количественные характеристики. Тщательное описание ожидаемых достижений и определение критериев делает оценивание более легким, информативным и полезным и для учителя, и для учеников.
- Проблема практики и регулярного использования. Никакие оценочные инструменты не будут эффективны, если они не используются на регулярной основе. Рубрики наиболее эффективны, когда учитель и ученики практикуются в работе с ними вновь и вновь. Развитие эффективных рубрик требует постоянного пересмотра, основанного на обратной связи преподавателя и учеников. Наилучшие рубрики создаются в результате длительной совместной работы и большого числа повторений.

В помощь учителю для самостоятельной разработки инструментов оценивания предлагается следующий алгоритм:
1) изучить учебную программу и цели обучения за раздел/сквозную тему;
2) определить те критерии оценивания в соответствии с целями обучения, которые будут проверяться в суммативном оценивании, и соотнести их с уровнями мыслительных навыков;
3) составить одно или несколько заданий, охватывающих содержание целей обучения, проверяемые критерии и соответствующий уровень мыслительных навыков;
4) составить дескрипторы к каждому заданию;
5) составить рубрики (описание уровней в соответствии с критериями оценивания) к суммативному оцениванию за раздел/сквозную тему для предоставления результатов суммативного оценивания обучающимся и их родителям.

Конечно же, всегда нужно помнить и учитывать, что в настоящее время дифференциация обучения прочно вошла в практику работы общеобразовательной школы. Практически нет такого общеобразовательного учреждения, в котором не присутствовали бы те или иные формы дифференциации. В любом классе присутствуют дети с самыми разнообразными особенностями и возможностями. Так, например, среди учащихся всегда найдутся любящие уроки русского языка, безразличные к ним и явно неприязненно относящиеся к этим урокам, учащиеся с хорошими и слабыми способностями по данному предмету. Есть категория учащихся, которые равнодушно относятся к изучению языка, но любят литературу. Дифференцированное обучение помогает сделать образовательный процесс более эффективным, потому что исключается неоправданная и нецелесообразная уравниловка способностей детей. Именно дифференцированный подход при подготовке к планированию уроков и, конечно же, по созданию рубрик и позволяет добиться высоких результатов в обучении и помогает научить ребенка самостоятельно работать.

Второй год (5, 7 классы) и первый год (6, 8 классы) в рамках перехода на обновленное содержание образования испытывают определенные трудности, связанные не только с адаптацией перехода на новую школьную ступень, но и с обновлением оценивания их уровня обученности. Здесь может помочь дифференциация по типу ведущего источника восприятия информации учениками данных классов. Определить этот тип, конечно же, помогут психолог и беседы с первым их учителем. Уверены, исходя из собственного педагогического опыта, что соединение двух видов дифференциаций – учебной и психологической – даст только положительный результат в деле обучения современных школьников. Главное, нужно помнить, по определению М. Барбера, что «в педагогическом мастерстве учителей сердцевину образует их способность точно оценивать прогресс учеников».

Конечно, оценивание – трудный процесс, но без него педагогам трудно перейти к следующему этапу, а детям выйти на новый уровень владения компетенциями. Ведь, по словам Никколо Макиавелли, «Всякая перемена прокладывает путь другим переменам».

Литература

1. Об особенностях организации образовательного процесса в общеобразовательных школах Республики Казахстан в 2018-2019 учебном году: Инструктивно-методическое письмо. – Астана: Национальная академия образования им. И. Алтынсарина, 2018.

2. Руководство по критериальному оцениванию для учителей основной и общей средней школ: Учебно-метод. пособие. / Под ред. О.И. Можаевой, А.С. Шилибековой, Д.Б. Зиеденовой. – Астана: АОО «Назарбаев интеллектуальные школы», 2016.

3. Пинская М. А. Формирующее оценивание: оценивание в классе. Учебное пособие. – М., 2010.

 

 

Наши друзья



Журнал выходит 1 раз в месяц и распространяется по подписке в школах, лицеях и гимназиях
 
 
Копирование материалов
без ссылки на сайт
запрещено
 
 
 

 

E-mail: o.shkola@rambler.ru      

05050035, г.Алматы, 8 м-н, д.4, кв.82, тел. 8(727)249-84-38, 8(727)290-92-10